Autocesta

Het Autocesta-netwerk in Kroatië in 2010 met bestaande en geplande snelwegen.

De Autocesta is de term voor een autosnelweg in Kroatië. Het land bezit een uitgebreid snelwegennet, welke voornamelijk tolwegen zijn. De eerste snelweg dateert van 1972. In 2011 was het Kroatische Autocesta-netwerk 1.152 kilometer lang.

Netwerk

Het Kroatische Autocesta-netwerk is niet een volledig radiaal netwerk, zoals de Autópálya in Hongarije, maar neigt hier wel enigzins naar. De A1 is de langste snelweg die vanaf Zagreb via Karlovac en Split naar Dubrovnik en de Montenegrijnse grens moet lopen. De A2 loopt vanaf Zagreb richting Maribor in Slovenië. De A3 is een oost-westas vanaf de Sloveense grens via Zagreb naar de Servische grens. De A4 is een noord-zuidroute vanaf Zagreb richting Budapest. De hogere wegnummers hebben een minder radiaal karakter, maar zijn enigzins gezoneerd. De A5 is een noord-zuidroute door het oostelijke Slavonië, onder andere via de stad Osijek. De A6 vormt een verbinding tussen de A1 en Rijeka, en de A7 is de bypass van Rijeka die doorloopt naar de Sloveense grens. Wanneer de B8 en B9 - de Istrische Y - verdubbeld zijn naar een 2x2 autosnelweg, komen de A8 en A9 op het schiereiland Istrië te liggen.

De hogere nummers zijn verspreid door het land. De A10 moet een korte verbinding vormen tussen Ploče en de Bosnische grens richting Mostar, terwijl de A11 een nieuwe verbinding tussen Zagreb en Sisak moet vormen. De A12 en A13 komen tot stand na de bouw van de expresswegen D28 en D41 in het noorden van het land, als semi-radiale verbindingen vanaf Zagreb richting Bjelovar en het Hongaarse grensgebied.

Geschiedenis

zie ook Lijst van wegopeningen in Kroatië.

De bouw van het Autocesta-netwerk begon al in de tijd van Joegoslavië. Begin jaren 70 begon men in diverse gebieden van het land snelwegen aan te leggen, waaronder in het huidige Servië, Slovenië en Kroatië. Het eerste deel in Kroatië was de A1 tussen Zagreb en Karlovac, dat in 1972 voor het verkeer opende. Dit was één van de eerste snelwegen in Joegoslavië. De A1 was in de jaren 70 gepland als de Koning Tomislav-snelweg (Kroatisch: Autocesta kralja Tomislava), een koning die Kroatië regeerde in de middeleeuwen van 910 tot 928. Dit project kwam behalve het geopende deel tussen Zagreb en Karlovac echter niet van de grond.

Later in de jaren 70 werd het plan begonnen voor een "snelweg van broederschap en eenheid", die een doorgaande route moest vormen vanaf de Oostenrijkse grens bij Kranjska Gora tot aan de Griekse grens bij Gevgelija. Dit was destijds de A1, tegenwoordig de A3 van Zagreb naar Beograd. In 1977 begon de aanleg hiervan, waarbij het eerste deel in 1979 voor het verkeer opende. Gedurende de jaren 80 werd dit deel oostwaarts verlengd tot aan Slavonski Brod. De jaren 80 zagen eveneens het bouwbegin van enkele express- en snelwegen in de regio Zagreb en het schiereiland Istrië. Een echt netwerk kwam echter nog niet van de grond.

Begin jaren 90 viel Joegoslavië uiteen, en ontstond het nieuwe land Kroatië. Dit ging niet zonder geweld, en delen van Kroatië werden meegesleurd in een burgeroorlog die voornamelijk in buurland Bosnië-Herzegovina woedde. Dit leidde er echter wel toe dat er weinig snelwegen werden aangelegd in de jaren 90. De A3 werd verder oostwaarts verlengd tot Velika Kopanica en de eerste delen van de A2 van Zagreb naar het noorden en delen van de A4 in het noorden van het land werden aangelegd.

De echte hausse in snelwegbouw volgde vanaf 2000, het ging Kroatië economisch voor de wind, ondanks dat er nog geen direct uitzicht was op het lidmaatschap van de Europese Unie. Dit weerhield het land er niet van om flinke stukken snelweg aan te leggen, veel meer dan in andere landen in Centraal en Zuidoost-Europa, die vooral afhankelijk waren van EU-fondsen. In 2000 opende de A3 tussen de Sloveense grens en Zagreb en tot 2006 werd de A3 tot aan de Servische grens opengesteld.

De openstellingen van de A3 werden echter overschaduwd door de aanleg van de spectaculaire A1 naar het zuiden tussen 2003 en 2005. Later in de eerste decade van 2000 werd de A1 verder aangelegd, alhoewel de recessie in 2009-2010 ervoor zorgde dat de tempo van de wegaanleg sterk vertraagde. Ook werd de A2 verlengd tot de Sloveense grens bij Macelj, en de A4 als internationale link tussen Zagreb en Budapest voltooid.

Het westen van Kroatië, met name het schiereiland Istrië had echter niet te lijden gehad onder de oorlogen van de jaren 90, waardoor hier een netwerk van 1x2 expresswegen werd aangelegd, zoals de A6, A8 en A9. Deze wegen werden vanaf halverwege de jaren 2000 verdubbeld, als eerste de A6 die Rijeka zijn directe snelwegverbinding met de rest van Kroatië gaf, en later de A8 en A9, werkzaamheden die nog tot 2011 duurden. Ook werd de bypass van Rijeka opengesteld, een huzarenstukje door moeilijk bergachtig en stedelijk terrein.

Anno 2010 heeft Kroatië vele snelwegverbindingen naar de buurlanden, alhoewel deze aan de andere zijde niet altijd verder gaan als snelweg. Dit is vooral het geval met Slovenië, waar de A2, A7 en A9 nog altijd op de Sloveense grens eindigen, zonder dat er een Sloveense snelweg verder gaat. Na 2015 moeten deze meeste schakels alsnog aangelegd worden. Ondanks dat Kroatië nog geen EU-lid was, is het snelwegennet behoorlijk geïntegreerd met dat van de omliggende landen, zoals een directe snelwegverbinding van Zagreb naar Budapest en Beograd.

Toekomst

Voor in de toekomst zijn er vooral projecten gepland om het platteland beter te ontsluiten, zoals de A11, A12 en A13. Daarnaast gaat het buurland Bosnië-Herzegovina zijn snelwegennet aanleggen, waar de Kroatische snelwegen A5 en A10 op aan moeten sluiten. Zo ontstaat er een snelwegverbinding tussen Budapest en Ploče, die op twee verschillende locaties door Kroatië loopt.

De verlenging van de A1 staat nog steeds hoog op de agenda, met name om de exclave rond Dubrovnik, een belangrijk toeristisch gebied, beter te ontsluiten. Daarnaast neemt de verkeersvraag naar Montenegro en Albanië verder toe, zodat de voltooiing van de A1 de hoogste prioriteit heeft. Ook wordt de Istrische Y (A8 en A9) verdubbeld naar 2x2 rijstroken.

Verdere plannen zijn om de A7 van Rijeka naar de A1 door te trekken, parallel aan de kust, en een noordelijke randweg van Zagreb aan te leggen. Op de langere termijn zijn nieuwe snelwegverbindingen naar Hongarije mogelijk in de vorm van de A12 en A13.

Tol

Vrijwel alle Autocesta's zijn tolwegen, veelal met een gesloten tolsysteem met tickets. De prijzen variëren enigszins, waarbij de A1 de duurste is. Desondanks zijn de tolprijzen lager dan in bijvoorbeeld Italië of Frankrijk. De tol bedraagt ongeveer 4 tot 6 cent per kilometer. De grootste tolvrije delen liggen rond Zagreb, waar de bypass en de eerste 10 tot 15 kilometer van de toeleidende wegen tolvrij zijn. Op enkele punten is een open tolsysteem van kracht, met één enkele barrier. Deze locaties zijn;

A3 tussen de Sloveense grens en knooppunt Jankomir bij Zagreb
A7 tussen de Sloveense grens en knooppunt Matulj bij Rijeka
A8 ter hoogte van de tunnel Učko
A9 ter hoogte van de Mirnabrug

Bij de gesloten tolsystemen ontvangt men een ticket bij het oprijden van de snelweg, en betaald men bij het afrijden van de snelweg bij een afrit of aan het einde van de snelweg. Men kan met de Kroatische Kuna (HRK) betalen, met Euro's, met elektronische tolsystemen en met de gebruikelijke creditcards, waaronder de Mastercard en Visacard. Maestro wordt soms ook geaccepteerd. Als men een creditcard tot beschikking heeft loont het in drukke perioden om de onbemande tolpoorten te nemen, de wachtrijen hiervoor zijn vaak aanzienlijk korter en de doorstroming is veel sneller dan de bemande tolpoorten.