Nederland

Nederland
Hoofdstad	Amsterdam
Oppervlakte	41.526 km²
Inwonertal	16.559.000
Lengte wegennet	125.575 km
Lengte snelwegennet	2.465 km
Eerste snelweg	1937
Benaming snelweg	Autosnelweg
Verkeer rijdt	rechts
Nummerplaatcode	NL

Nederland is een klein land in West-Europa. Het land telt ruim 16,5 miljoen inwoners op een oppervlakte van 41.526 km². De hoofdstad is Amsterdam, maar de regering zetelt in Den Haag.

Inleiding

Nederland is gelegen aan de Noordzee en grenst in het oosten aan Duitsland en in het zuiden aan België. De dichtstbijzijnde kust van het Verenigd Koninkrijk ligt op 135 kilometer van Nederland. Het land wordt gekenmerkt door een aantal grotere steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, waarbij niet één stad echt overheerst. Er zijn talloze grote steden met meer dan 100.000 inwoners, verspreid over het gehele land. Het westen van Nederland is sterk verstedelijkt met daarin de conurbatie Randstad. De Randstad vormt echter geen aaneengesloten bebouwd gebied, waardoor de gemiddelde bevolkingsdichtheid hoog is, maar ter plaatse niet bijzonder hoog. Zuid-Holland is de provincie met de hoogste bevolkingsdichtheid: 1.227 inwoners per km².

Nederland bestaat voornamelijk uit cultuurlandschap, ontstaan na het inpolderen van grote delen van West-Nederland, de Flevopolders en het indammen van de estuaria in Zeeland. Alle aspecten van het Nederlandse landschap zijn sterk door mensen bepaald, inclusief de natuurgebieden. Het grootste deel van het land is zeer vlak met amper hoogteverschillen. Alleen in het uiterste oosten en het uiterste zuiden zijn grotere hoogteverschillen te vinden, evenals in het midden van Gelderland en delen van de provincie Utrecht. Nederland bestaat uit 12 provincies. Tot Nederland behoren ook de Caribische eilanden Saba, Sint-Eustatius en Bonaire. De eilanden Sint-Maarten, Curaçao en Aruba behoren tot het Koninkrijk der Nederlanden en hebben een eigen Staatsregeling. Het hoogste punt van Nederland ligt op Saba, de vulkaan Mount Scenery met 877 meter hoogte. Het hoogste punt van Europees Nederland is de Vaalserberg in de provincie Limburg met 322 meter.

De Nederlandse economie draait sterk op diensten, maar Nederland is tegelijkertijd één van de belangrijkste exportlanden ter wereld. Dit is grotendeels te danken aan zijn centrale positie ten opzichte van Europa, met de Rotterdamse haven, die vanaf de jaren 60 tot begin 2000 de grootste haven ter wereld was. Amsterdam Schiphol Airport is, samen met Frankfurt en London Heathrow, één van de belangrijkste luchthavens van Europa. De Nederlandse rivieren maken het een interessant doorvoerland, daar bulkgoederen gemakkelijk per schip van Rotterdam naar het Ruhrgebied in Duitsland vervoerd kunnen worden. Nederland is derhalve één van de meest welvarende landen ter wereld, met de 16e economie gemeten naar absolute omvang.

Wegennet

Het Nederlandse wegennet is bijzonder dicht te noemen, een gevolg van de hoge bevolkingsdichtheid. Relatief weinig wegen hebben een nummer. Het wegennet is onder te verdelen in het rijkswegennet, bestaande uit de 1- en 2-cijferige A en N-wegen, en de provinciale wegen, bestaande uit 3-cijferige A en N-wegen, die weer onder te verdelen zijn in een primair netwerk van N175 t/m N399 en een secundair netwerk van N400 t/m N999. Nederland heeft 5.050 km Rijksweg, de provinciale wegen hebben een lengte van 7.848 km en de overige gemeentelijke en waterschapswegen 123.237 km. Nederland heeft met een dichtheid van ongeveer 57,5 kilometer autosnelweg per 1000 km² de grootste autosnelwegdichtheid van de Europese Unie.

Autosnelwegen

De Nederlandse autosnelwegen behoren, na de Britse, tot de drukstbereden snelwegen ter wereld, wanneer men naar het landelijk gemiddelde kijkt. Files komen derhalve veel voor. Kenmerkend voor de Nederlandse snelwegen zijn de bijzonder goede staat van onderhoud in vergelijking met buurlanden, de moderne verkeerssignalering en de hoge verkeersintensiteiten van veelal 50.000 tot 100.000 voertuigen in plattelandsgebieden en 100.000 tot 200.000 voertuigen op interstedelijke assen in de Randstad en stedelijke ring- en randwegen. De drukste snelweg in Nederland is de A4 bij Den Haag met 238.100 voertuigen per etmaal. De rustigste snelweg in Nederland is de A7 bij de grensovergang Bad Nieuweschans met 10.500 voertuigen per etmaal.

Het Nederlandse snelwegennet is weliswaar goed onderhouden, maar heeft tussen pakweg de jaren '80 en midden jaren 2000 weinig investeringen gezien in uitbreiding, waardoor files aan de orde van de dag zijn. Na 2005 zijn veel noodzakelijke projecten in uitvoering genomen, bijvoorbeeld de grootschalige opwaardering van de A2 tussen Amsterdam en Eindhoven. Desondanks zijn er nog veel overbelaste trajecten. De drukste snelweg met 2x2 rijstroken is de Coentunnel in de ringweg A10 in Amsterdam en de A28 langs Amersfoort, met beide 110.000 voertuigen per etmaal. De breedste snelweg is gelegen tussen beide delen van het knooppunt Ridderkerk bij Rotterdam, hier zijn 4x4, oftewel 16 rijstroken te vinden. De breedste rijbanen zijn te vinden op de A2 tussen Abcoude en knooppunt Holendrecht, A12 tussen De Meern en knooppunt Oudenrijn en de A27 tussen de knooppunten Lunetten en Rijnsweerd. Op elk van deze wegvakken liggen 6 rijstroken in dezelfde rijrichting.

De eerste weg met ongelijkvloerse kruisingen was de rijksweg 13 tussen Delft en Rotterdam in 1933. De eerste autosnelweg was de A12 tussen Nootdorp en Voorburg in 1937. De meeste Nederlandse snelwegen zijn in de jaren '60 aangelegd, maar Nederland had al voor de tweede wereldoorlog een vrij groot netwerk. Landelijk gezien had het na Duitsland en Italië één van de verst gevorderde snelwegennetten van de wereld.

Geschiedenis

Zie autosnelweg.

Ontwikkeling totaal aantal kilometers snelwegen in Nederland per jaar

Knooppunten

Nederlandse knooppunten zijn in de regel niet bijzonder groot uitgevoerd, er zijn slechts twee knooppunten te vinden die in aanmerking kunnen komen om gekwalificeerd te worden als sterknooppunt, namelijk het knooppunt Prins Clausplein en het knooppunt Ridderkerk. Het drukste knooppunt is het knooppunt Oudenrijn bij Utrecht, met 362.000 voertuigen per etmaal. Veel knooppunten zijn uitgevoerd als half-turbine of klaverblad, al dan niet met rangeerbanen. Het oudste klaverblad met rangeerbanen is het knooppunt Badhoevedorp, dat in 1967 opende. Knooppunten zijn vaak vernoemd naar lokale geografische punten, die vaak onbekend zijn. Onbekende punten krijgen vanwege de verkeersinformatie bekende namen, zoals Everdingen, Eemnes of Watergraafsmeer. Weinig knooppunten zijn naar grotere steden vernoemd. Enkele voorbeelden hiervan zijn de knooppunten Heerenveen, Hoogeveen, Emmeloord en als grootste stad het knooppunt Almere. Er zijn ook knooppunten die in de volksmond amper bekend zijn, zoals de knooppunten De Poel, Sabina, Rijkevoort en Zurich.

Niet-snelwegen

Het niet-snelwegennet bestaat uit N-wegen, die in geval van één of twee cijfers, meestal rijkswegen zijn in het beheer van rijkswaterstaat. Voorbeelden hiervan zijn de N48 en N65. Veruit het grootste deel N-wegen zijn provinciale wegen. Veel provinciale wegen zijn vroeger rijkswegen geweest; veelal herinnert een straatnaam als de "rijksweg" of "rijksstraatweg" hier nog aan. De provinciale wegen zijn geclassificeerd in primaire provinciale wegen met de nummers N175 t/m N399 en secundaire provinciale wegen met de nummers N400 t/m N999. In het laatste geval worden deze lang niet altijd bewegwijzerd.

Desondanks is maar een relatief klein aandeel van de wegen in Nederland genummerd als autosnelweg of niet-autosnelweg, in totaal nog geen 10% van alle wegen in Nederland.

Niet-autosnelwegen van Nederland
N2 - N3 - N7 - N8 - N9 - N11 - N14 - N15 - N18 - N31 - N32 - N33 - N34 - N35 - N36 - N44 - N46 - N48 - N50 - N57 - N59 - N61 - N62 - N65 - N69 - N99

Categorisering

De Nederlandse wegen zijn middels duurzaam veilig gecategoriseerd in een stroomweg, gebiedsontsluitingsweg of erftoegangsweg, met bijbehorende maximumsnelheid en essentiële herkenbaarheidskenmerken, de wegmarkering, in de volksmond ook wel belijning genoemd. Wegen worden gecategoriseerd naar gewenste functie en weggebruik, alhoewel beide zaken lang niet altijd overeen komen.

Tol

Het Nederlandse snelwegennet is tolvrij en wordt gefinancierd uit vaste belastingen zoals de motorrijtuigenbelasting, de BPM en brandstofaccijns. Deze belastingen behoren tot de hoogste ter wereld. Vrachtverkeer betaalt daarnaast een belasting zware voertuigen en buitenlandse vrachtwagens betalen tol via het eurovignet. Enkele verbindingen in Nederland zijn tolwegen, zoals de Westerscheldetunnel in de N62, de Kiltunnel in de N217 en bijvoorbeeld de ophaalbrug in Nieuwerbrug.

Maximumsnelheden

Aanduiding 130 km/h op de A2 bij Everdingen.

De maximumsnelheid (Vmax) is in Nederland vastgelegd in duurzaam veilig. Voorheen was het systeem vrij simpel met 50, 80 en 120 km/uur, waar inmiddels veel varianten aan zijn toegevoegd. Over het algemeen geldt in woonstraten en dorpskernen 30 km/uur, op belangrijkere gebiedsontsluitingswegen in de steden 50 km/uur en 70 km/uur op beter uitgebouwde wegen, alhoewel de laatste categorie steeds minder voor komt. Buiten de bebouwde kom geldt 60 km/uur op vrijwel alle ongenummerde wegen, namelijk erftoegangswegen. Weinig landen hebben zo'n groot aandeel van het wegennet met een maximumsnelheid lager dan de algemene maximum snelheid buiten de bebouwde kom. Op gebiedsontsluitingswegen geldt 80 km/uur buiten de bebouwde kom. Op stroomwegen geldt 100 km/uur op autowegen en 130 km/uur op autosnelwegen, behalve in stedelijke en semi-stedelijke gebieden waar 120, 100 of zelfs 80 geldt. Maximumsnelheden worden op autosnelwegen soms met een trajectcontrole gehandhaafd. De wettelijke correctie op snelheidshandhaving is 3%, wat internationaal gezien zeer strikt is. Bij wegwerkzaamheden gelden hogere boetes, iets wat in het buitenland vaak ook gangbaar is.

Vanaf 1 maart 2011 werd er op een aantal trajecten geëxperimenteerd met een hogere maximumsnelheid van 130 km/uur. Deels is hiervoor dynamax ingezet en deels ook met een vaste permanente maximum snelheid van 130 km/uur. Op 1 september 2012 is de algemene maximumsnelheid op autosnelwegen verhoogd naar 130 km/h.

Wegnummering

De wegnummering in Nederland vormt één systeem. De nummering loopt van 1 - 999. Voor het nummer kan een A of een N staan, daarmee wordt alleen aangegeven of het een autosnelweg of niet-autosnelweg is. Gaat een autosnelweg over in een ander type weg dan kan de weg hetzelfde nummer behouden en verandert alleen de letter. Het nummeringsstelsel van 1976 (dat nu nog steeds wordt gebruikt) vindt zijn basis in het allereerste Rijkswegenplan uit 1927, doch vanaf de jaren '30 van de 20e eeuw hebben meerdere nummeringsstelsels de revue gepasseerd.

Voor het hoofdartikel over wegennummering zie wegnummer.

• 1 - 175: De wegnummers 1 - 175 kunnen in beheer en onderhoud zijn bij zowel provincies als Rijkswaterstaat, maar het overgrote deel hiervan is van Rijkswaterstaat. De wegen die in beheer en onderhoud zijn bij Rijkswaterstaat worden Rijkswegen genoemd. De afwijkende beheerders in de reeks 1 - 175 zijn:

1. N34 Witte Paal (N36) - De Punt (A28): Provincies Overijssel en Drenthe.
2. N35 A28 aansluiting Zwolle - grens Zwolle: Gemeente Zwolle.
3. N62 grens België - A58 aansluiting Heinkenszand: Provincie Zeeland.
4. N69 Eindhoven - België: Sinds 1 januari 2009 Provincie Noord-Brabant

• 176 - 999: De wegnummers 176 - 999 kunnen in beheer en onderhoud zijn bij zowel provincies als Rijkswaterstaat of gemeenten, maar het overgrote deel hiervan is in beheer en onderhoud bij één van de Nederlandse provincies. De wegen die in beheer en onderhoud zijn bij een provincie worden provinciale weg genoemd. De wegen tussen 176 en 400 zijn de belangrijkere wegen; de wegen met nummers 401 - 999 zijn de minder belangrijke wegen.

• Andere wegnummers:

1. s-wegen: In onder meer Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Almere zijn stadsroutes ingesteld met een eigen nummering in de vorm van s-wegen. Te herkennen aan zwarte letters op een witte achtergrond.
2. r-wegen: In een aantal gemeenten worden ook recreatieve routes (r-wegen) genummerd, beginnend met een kleine letter r. Deze zijn te herkennen aan witte letters op een bruine achtergrond.

Lengte

Landelijk

De totale lengte van alle wegen in Nederland bedroeg per jaar in kilometers :

2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010
130.446	131.531	132.397	133.383	134.218	134.948	135.470	136.135	140.264	141.124

Rijkswegen

Van de rijkswegen is 2.438 kilometer autosnelweg (exclusief dubbelnummeringen).

Lengte van de wegen welke in eigendom, beheer en onderhoud zijn bij Rijkswaterstaat . Lengte in kilometers per jaar:

2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010
4.892	4.997	5.104	5.136	5.178	5.204	5.012	5.050	5.218	5.253

Provinciale wegen

Lengte van de wegen welke in eigendom, beheer en onderhoud zijn bij een provincie . Lengte in kilometers per jaar:

2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010
7.885	7.866	7.856	7.799	7.743	7.745	7.899	7.848	7.932	7.939

Gemeentelijke wegen

Lengte van de wegen welke in eigendom, beheer en onderhoud zijn bij gemeenten en waterschappen . Lengte in kilometers per jaar:

2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008
117.669	118.667	119.437	120.447	121.297	121.999	122.559	123.237

Bewegwijzering

zie ook Bewegwijzering in Nederland.

In Nederland verloor de ANWB rond 2000 haar monopolie op het plaatsen bewegwijzering. De rijksoverheid heeft zich in die periode op het standpunt gesteld dat zij het plaatsen van bewegwijzering op grond van Europese regelgeving openbaar diende aan te besteden en daarnaast had men het idee dat er geen innovatie plaats vond bij de ANWB. Vele decentrale overheden nemen inmiddels hetzelfde standpunt in, zodat de ANWB niet langer automatisch verzekerd is van het mogen plaatsen van bewegwijzering in heel Nederland. Rijkswaterstaat heeft de bewegwijzering van rijkswegen op dit moment aanbesteed aan Tebodin. Tebodin maakte tot 2009 echter gebruik van een welbekende onderaannemer, ANWB Bewegwijzering. Daarnaast zijn er nog 2 provincies in Nederland, de provincies Overijssel en Zuid-Holland welke een aanbesteding uitgevoerd hebben voor de bewegwijzering in het kader van de Europese regelgeving, die voor twee jaar gewonnen is door Tebodin. De vraag is of de bewegwijzering in deze provincies uitgevoerd zal worden volgens de Richtlijn bewegwijzering of volgens het ANWB-Redesign. Bij vele andere wegbeheerders heeft ANWB Bewegwijzering nog steeds de bewegwijzering in handen.

Door het opbreken van het monopolie op bewegwijzering is uniforme bewegwijzering niet langer gegarandeerd. In de monopolie-situatie zorgde de monopolist ANWB zelf op een natuurlijke wijze voor uniformiteit door haar borden standaard op eenzelfde manier uit te voeren. In de huidige geliberaliseerde situatie moet de uniformiteit komen van richtlijnen waaraan overheden en hun aannemers zich hebben te houden. Een dergelijke richtlijn bestaat ook; dit is de Richtlijn bewegwijzering. Dit document is echter niet algemeen verbindend verklaard. Overheden zijn vrij om zich er wel of niet aan te houden. Ook spelers op de bordenmarkt kunnen zich bij overheden melden met hun eigen ontwerp.

Op deze laatste manier heeft zich met name de ANWB bij veel van haar klanten gemeld met ontwerpen in het door haar ontworpen Redesign. Redesign zou oorspronkelijk de nieuwe standaard van bewegwijzering in Nederland worden, maar dat traject is uiteindelijk door Rijkswaterstaat afgeblazen. De ANWB is echter op zichzelf gewoon verder gegaan met het plaatsen van borden in Redesign, die daardoor dus afwijken van de Richtlijn bewegwijzering. Aanbestedende overheden hebben dit getolereerd, waarschijnlijk deels uit vertrouwen met de "good old" ANWB en uit onbekendheid met de Richtlijn bewegwijzering.

Ook op andere manieren zijn bewegwijzeringsvarianten verschenen die niet zijn gebaseeerd op de Richtlijn bewegwijzering. Als prominent voorbeeld kan de Gemeente Almelo worden genoemd. Deze is een geheel eigen weg ingeslagen door gebruik te maken van omhoogwijzende pijlen op de niet-handwijzers en onderbroken biezen rond wegnummers. In Zoetermeer zijn borden verschenen die meer lijken op de in de Richtlijn voorgeschreven variant, maar die daar in uiterlijk toch vrij sterk van afwijkt. Tenslotte kan Rotterdam worden genoemd. In de Redesign-borden van deze stad is een volledige parkeergeleiding geïntegreerd, waarbij gebruik wordt gemaakt van de in Nederland verder totaal niet voorkomende kleurcode groen. Het lijkt erop dat bij spelers op de bewegwijzeringsmarkt een "alles kan"-mentaliteit is ontstaan, die zich er meer op richt om eigen plannen te trekken (of, vanuit het perspectief van bordenfabrikanten, mogelijk te maken) dan op het bewerkstelligen van de voor goed werkende bewegwijzering zo noodzakelijke uniformiteit.

In de tussentijd zit ook Rijkswaterstaat niet stil. Zij heeft nieuwe bewegwijzering ontwikkeld voor de stroomwegen in bezit van het rijk dat bekend staat onder de naam Nieuwe Bewegwijzering Autosnelwegen (NBA). Deze vorm van bewegwijzering bevindt zich op dit moment in de uitrolfase. Proeven voor deze nieuwe bewegwijzering zijn onder meer gehouden bij knooppunt Velperbroek op de A12 (sinds december 2006), bij knooppunt Zaarderheiken op de A67 (sinds november 2007) en bij knooppunt Zaandam op de A7 (sinds januari 2008). Deze vorm van bewegwijzering kenmerkt zich onder meer door lange omhoogwijzende pijlen in plaats van de voorheen gebruikelijke vallende pijlen.

Deze wijze van autosnelwegbewegwijzering is eind 2012 verwerkt in een nieuwe Richtlijn bewegwijzering en gaat steeds meer landelijk uitgerold worden.

Verkeersveiligheid

In 2010 vielen 32 verkeersdoden per 1 miljoen inwoners in Nederland, een daling van 46 procent ten opzichte van het jaar 2001. Nederland is daarmee het derde veiligste land van de Europese Unie na het Verenigd Koninkrijk en Zweden. In 2012 vielen 32 doden per 1 miljoen inwoners in Nederland, dat daarmee een lager aantal verkeersdoden dan gemiddeld in de EU heeft.

Verder lezen

• Nederlandse autosnelwegen
• Lijst van wegenprojecten in Nederland
• N-wegen in Nederland
• Wegennummering
• Rijkswegenplan
• Rijksweg
• Provinciale weg
• Rijkswaterstaat
• Knooppunten

Referenties

Wegen van Europa

Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgarije • Cyprus • Denemarken • Duitsland • Estland • Finland • Frankrijk • Georgië • Griekenland • Hongarije • Ierland • IJsland • Italië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtenstein • Litouwen • Luxemburg • Macedonië • Malta • Moldavië • Montenegro • Nederland • Noorwegen • Oekraïne • Oostenrijk • Polen • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovenië • Slowakije • Spanje • Tsjechië • Turkije • Vaticaanstad • Verenigd Koninkrijk • Wit-Rusland • Zweden • Zwitserland in cursief landen die deels in Europa liggen of met Europa geassocieerd worden