Polen

Polska
Hoofdstad	Warszawa
Oppervlakte	312.679 km²
Inwonertal	38.501.000
Lengte wegennet	258.900 km
Lengte snelwegennet	2.300 km
Eerste snelweg	1936
Benaming snelweg	Autostrada
Verkeer rijdt	rechts
Nummerplaatcode	PL

Polen (Polska) is een land in Centraal-Europa. Het land telt 38.501.000 inwoners en de hoofdstad is Warszawa (Warschau). Het land heeft een oppervlakte van 312.679 vierkante kilometer en is hiermee 7,5 keer zo groot als Nederland.

Inleiding

Polen is een vrij groot Europees land en is lid van de Europese Unie sinds 2004. Polen grenst in het noorden aan de Baltische Zee, ook wel Oostzee genoemd. In het noorden ligt de exclave Kaliningrad van Rusland en in het noorden ligt ook Litouwen. In het oosten grenst het land aan Wit-Rusland en Oekraïne. In het zuiden grenst het land aan Slowakije en Tsjechië. In het het westen ligt Duitsland. De hoofdstad Warszawa ligt centraal in het oosten van Polen. Andere grote steden zijn Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań en Gdańsk. Polen is over het algemeen vrij vlak tot glooiend met grote bossen, maar ook gebieden met weilanden. In het noorden van het land liggen veel meren, met name in het noordoosten bij Rusland. Het zuiden van Polen is zeer bergachtig, alhoewel hoge bergen meestal niet met Polen geassocieerd worden. Het hoogste punt ligt op 2.499 meter in het Tatragebergte. Het Tatragebergte is echter vrij klein, maar op de grens met Slowakije en Oekraïne liggen verder nog de uitlopers van de Karpaten, de Beskiden en het Adler- en Reuzengebergte op de grens met Tsjechië. De grootste rivier is de Wisła. Andere belangrijke rivieren zijn de Odra, Warta en de Bug. De kust wordt gevormd door kliffen en hoge duinen en zijn geschikt voor toerisme, wat in opkomst is. Niet ver van Katowice ligt zelfs een kleine woestijn. Polen heeft een landklimaat met warme zomers en koude winters, zeker in het (noord)oosten.

Grote steden

Województwa (woiwodschappen) van Polen.

Naam	Inwonertal
Warszawa	1.717.000
Kraków	756.000
Łódź	742.000
Wrocław	633.000
Poznań	556.000
Gdańsk	456.000
Szczecin	406.000
Bydgoszcz	358.000
Lublin	350.000
Katowice	309.000
Białystok	294.000
Gdynia	249.000
Częstochowa	240.000
Radom	224.000
Sosnowiec	220.000
Toruń	206.000
Kielce	205.000

Wegennet

zie ook Autostrada (Polen).

Toekomstig Pools snel- en autowegnet. Rood = Autostrada, Blauw = Droga Ekspresowa.

De eerste Autobahnen werden in Polen al in de jaren '30 van de 20e eeuw aangelegd als de Duitse Reichsautobahnen. Daarna kwam de aanleg van de snelwegen in de communistische tijd vrijwel stil te liggen. Alleen wat delen van de A2 en A4 werden toen geopend. De wegen zijn ernstig verwaarloosd in de communistische tijd, maar ook nadat het communisme instortte. Pas nadat Polen in 2004 van de Europese Unie lid werd kwam hier verbetering in. Alle snelwegen zijn nu opgeknapt en in uitstekende staat. Polen had na Roemenië het slechtste wegennet van de nieuwe EU-landen. De druk van het vrachtverkeer op het onderliggend wegennet neemt sinds een aantal jaren sterk toe en tot enige jaren geleden bevonden bijna alle hoofdwegen zich in slechte staat, met ernstige spoorvorming en hobbels. Sinds 2004 is een enorme inhaalslag gemaakt met de renovatie van het wegennet, duizenden kilometers wegen zijn opnieuw geasfalteerd en nog maar een klein deel van het hoofdwegennet is in slechte toestand. In 2007 kwam Polen bij het Schengenverdrag waardoor de wachttijden aan de grenzen verleden tijd waren, behalve aan de grenzen met Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne aangezien deze landen niet tot het Schengenverdrag behoren.

Momenteel wordt hard gebouwd aan een groot snelwegennet van duizenden kilometers lang. Polen is een belangrijk transitland geworden voor Oost-Europese landen en de verkeersdruk op het wegennet neemt snel toe, mede door het sterk gestegen autobezit. Ook worden veel hoofdwegen vernieuwd, zodat gesproken kan worden van een grote inhaalslag. In mei 2012 was men bezig met de aanleg van maar liefst 1.320 kilometer aan snelwegen en nog eens 1.400 kilometer snelweg is goedgekeurd en wacht op uitvoering.

Het Poolse wegennet is opgedeeld in diverse wegklassen. De autosnelwegen zijn de autostrady en zijn afgekort met de letter A en kennen vaak tol (Płatna). De maximumsnelheid op de A-wegen is maximaal 140 km/h. De expresswegen verschillen vaak nauwelijks van de snelwegen en heten drogi ekspresowe en zijn afgekort met de letter S. De maximumsnelheid op 2x2 S-wegen is 120 km/h. De landelijke hoofdwegen zijn de droga krajowa en worden afgekort met de letter DK. Deze wegen tellen soms ook 2x2 rijstroken maar kennen gelijkvloerse kruisingen. De regionale wegen heten de droga wojewódzka en worden afgekort met de letters DW. Europese wegen heten Trasa Europejska en worden afgekort met de letter E, zoals overal in Europa.

Kenmerkend voor nieuwe infrastructuur sinds 2005 is de kleurrijke samenstelling van kunstwerken zoals bruggen en viaducten en het toepassen van esthetisch mooiere boogbruggen en extradosed bridges. Een groot nadeel is echter de enorme hoeveelheid geluidsschermen, voortvloeiend uit het naleven van Europese regelgeving zonder de in andere landen gebruikelijke hogere waarden te gebruiken, waardoor er veel meer afgeschermd moet worden dan in andere landen. In 2012 is deze wetgeving versoepeld, maar het effect daarvan wordt pas na 2015 zichtbaar.

Openstellingsgeschiedenis

Animatie openstellingsgeschiedenis van Poolse autosnelwegen.

Zie Lijst van wegopeningen in Polen voor het hoofdonderwerp.

De oudste snelwegen van Polen zijn aangelegd in de tijd dat het westen van Polen nog een onderdeel van het Duitse Rijk was. Tussen 1936 en 1938 is door de Duitsers 137 kilometer reichsautobahn aangelegd in wat nu Polen is. De eerste snelweg die door de Poolse overheid zelf is aangelegd was de S6 rond Gdynia en Gdańsk die in 1977 is opengesteld, in lijn met de eerste snelwegopeningen in andere (destijds) communistische landen zoals Litouwen, Tsjechië, Slowakije, Bulgarije, Servië, Slovenië en Roemenië. Gedurende de jaren 80 werden sporadisch snelwegen opengesteld, evenals gedurende de jaren 90. Sinds 2000 neemt het investeringstempo flink toe, en worden per jaar tientallen tot meer dan 100 kilometer opengesteld. Rond 2012 piekte de wegenbouw, met in 2011 ruim 1.400 kilometer snelweg in aanleg, ongekend voor Europese begrippen, zeker omdat Polen niet het grootste land van Europa is. Vergelijkbare cijfers zijn alleen in de jaren 30 in Duitsland gehaald, in de jaren 70 in Frankrijk en in de jaren 90 en 2000 in Spanje, landen die aanzienlijk meer inwoners en oppervlakte hebben.

Recente geschiedenis

De ontwikkeling van het snelwegennet van Polen was gedurende de jaren '80 en '90 vrij constant, met weinig nieuwe wegopeningen. Dit veranderde vanaf het jaar 2000, toen elk jaar nieuwe snelwegen werden geopend. De echte explosie van de snelwegenbouw was vanaf 2007, toen jaarlijks gemiddeld 100 kilometer nieuwe snelweg werd geopend. Alhoewel vrijwel geheel Europa vanaf 2008 in een recessie kwam, ontsprong Polen de dans, en wist in alle jaren een economische groei te realiseren. Wel kwam vanaf 2011 het overheidsbudget onder druk te staan, en in 2011 zijn een groot aantal aanbestedingen uitgesteld, waardoor de bouw van het snelwegennet na 2013 flink zal inzakken. Hoe lang dit zal aanhouden is niet duidelijk. Veel snelwegen in Polen worden medegefinancierd door de EU, tot 85% voor belangrijke projecten. Deze co-financiering is een vergoeding achteraf. Eerst wordt het project volledig uit het Poolse overheidsbudget betaald, en als het aan EU-regelgeving heeft voldaan, kan men een groot deel van het geld weer terug krijgen. Onduidelijk is vooral hoeveel projecten Polen nog kan financieren in de volgende budgettaire periode van de EU (2014 - 2020). In oktober 2012 bereikte Polen de grens van 2.000 kilometer snelweg.

Autostrada

De ontwikkeling van het Poolse snelwegennet.

zie ook autostrada (Polen).

De autostrady zullen het hoofdnet vormen, snelwegen bedoeld voor internationaal transitverkeer. Oorspronkelijk was het gepland om meer A-wegen aan te leggen, maar deze plannen zijn omgevormd tot S-wegen, wat vooral een administratieve wijziging is, S-wegen zijn feitelijk ook snelwegen. Er komen twee oost-westassen en één noord-zuidas. De A6 en A18 zijn historisch zo gegroeid. De A8 is een uitbijter, omdat de rest van de route als S8 wordt aangelegd. Het is niet ondenkbaar dat sommige S-wegen in de toekomst tolwegen worden, en alsnog als A-wegen bewegwijzerd gaan worden. De A-wegen zijn in principe tolwegen, maar voorlopig zijn de A4 (grotendeels), A6 en A18 nog tolvrij.

Lijst van autostrady

• A1 Gdańsk - Toruń - Łódź - Częstochowa - Bytom - Gliwice - Gorzyczki (CZ)
• A2 Świecko (D) - Poznań - Łódź - Warszawa - Terespol (BY)
• A4 Zgorzelec (D) - Wrocław - Opole - Gliwice - Katowice - Kraków - Tarnów - Rzeszów - Korczowa (UA)
• A6 Kołbaskowo (D) - Szczecin - Goleniów
• A8 Magnice - Wrocław - Pawłowice
• A18 Olszyna (D) - Krzywa

Droga ekspresowa

Zie ook droga ekspresowa.

De droga ekspresowa is een autoweg met 2x2 rijstroken en ongelijkvloerse kruisingen. De maximumsnelheid op 2x2 S-wegen is 120 km/h, waardoor het feitelijk evengoed snelwegen zijn als autosnelwegen in andere landen. Op enkelbaans S-wegen geldt 110 km/h, maar het overgrote deel van de S-wegen wordt met 2x2 rijstroken aangelegd, in sommige gevallen breder, zoals rond grote steden, met name Warszawa en het Silezisch stedengebied. Van bestaande 1x2 S-wegen is het gepland om een tweede rijbaan aan te leggen. Slechts een handjevol uitzonderingen zullen voorlopig enkelbaans blijven, zoals de S22 naar Rusland en de S69 bij de grens met Slowakije. Enkelbaans S-wegen hebben vrijwel altijd een ruimtereservering voor 2x2 rijstroken, en tellen vaak bij aansluitingen al wel 2x2 rijstroken.

Lijst van drogi ekspresowe

• S1 Pyrzowice - Dąbrowa Górnicza - Sosnowiec - Tychy - Bielsko-Biała - Cieszyn
• S2 Warszawa-Konotopa - Warszawa-Lubelska
• S3 Świnoujście - Gorzów Wielkopolski - Zielona Góra - Legnica - Lubawka
• S5 Nowe Marzy - Bydgoszcz - Poznań - Wrocław
• S6 Goleniów - Koszalin - Gdynia - Gdańsk - Rusocin
• S7 Gdańsk - Elbląg - Płońsk - Warszawa - Kielce - Kraków - Rabka
• S8 Wrocław - Piotrków Trybunalski - Warszawa - Białystok
• S10 Szczecin - Piła - Płońsk
• S11 Kołobrzeg - Koszalin - Piła - Poznań - Pyrzowice
• S12 Piotrków Trybunalski - Radom - Lublin - Dorohusk
• S14 Emilia - Łódź - Róża
• S16 Grudziądz - Ełk - Augustów
• S17 Warszawa - Lublin - Hrebenne
• S19 Kuźnica Białostocka - Lublin - Rzeszów
• S22 Grzechotki - Elbląg
• S51 Olsztyn - Olsztynek
• S61 Ostrów Mazowiecki - Łomża - Suwałki - Budzisko
• S69 Bielsko-Biała - Zwardoń
• S74 Sulejów - Kielce - Zapacz
• S79 Warszawa
• S86 Sosnowiec - Katowice

Snelwegen en expresswegen in Polen

Droga Krajowa

De droga krajowa (meervoud: drogi krajowe) vormen het hoofdwegennet van het land. Door het gebrek aan een groot snelwegennet in Polen, dienen de DK-wegen een groot deel van het doorgaande, regionale en lokale verkeer. De meeste DK-wegen zijn enkelbaans, alhoewel er ook delen zijn met 2x2 rijstroken. In de steden tellen ze ook regelmatig 2x3 rijstroken. De DK-wegen worden geleidelijk omgevormd tot droga ekspresowa. De kwaliteit van de droga krajowa is in recente jaren enorm verbeterd, alhoewel er her en der nog slechte stukken zijn. Het overgrote deel is echter van redelijke tot goede kwaliteit. Vanwege de hoge verkeersintensiteiten op sommige assen is de doorstroming echter wel matig, maar er wordt hard gebouwd om de DK-wegen te verbeteren of te vervangen door nieuwe snelwegen.

Ontwerpeisen

zie Wegclassificatie in Polen voor het hoofdonderwerp.

Bewegwijzering

Zie ook Bewegwijzering in Polen.

De bewegwijzering is op de autosnelwegen op blauwe borden en op het onderliggend wegennet op groene borden, inclusief op de S-wegen. A en S-nummer worden met prefix weergegeven, DK- en DW- nummers niet. A-, S- en DK-wegen hebben rode schildjes, DW-wegen hebben gele schildjes. Bij afslagen op snelwegen worden blauwe borden gebruikt voor de vooraankondiging met de informatie betreffende afrit in een intern groen vlak. De rechtdoordoelen staan wel op het blauwe vlak. Bij de afritten wordt vaak een snelheidsbordje in de afritvork geplaatst. Het aantal elektronische borden neemt snel toe en zijn vergelijkbaar met wat men in Frankrijk ziet boven de snelwegen. Knooppunten worden aangekondigd door een knooppuntsymbool met de knooppuntnaam.

De bewegwijzering is over het algemeen overzichtelijk. De doelenkeuze is voor binnenlandse bestemmingen meestal beperkt tot grote steden op de grote afstand. Zo is het niet ongebruikelijk om grotere steden al over meerdere honderden kilometers van te voren aan te zien gegeven worden op het onderliggend wegennet. Polen is echter sterk terughoudend in het aangeven van buitenlandse bestemmingen, bijna altijd wordt naar Poolse grensplaatsjes verwezen, die in veel gevallen slechts enkele honderden inwoners tellen en alleen op gedetailleerde kaarten staan. Deze doelen worden echter wel altijd vergezeld met landencodes, bijvoorbeeld PL/D. In Polen wordt ook vaak een remote focal point gebruikt, dit is doorgaans het uiterste einde van de snelweg. Zo wordt vlak na de grens met Duitsland al het grensdorp aan de Oekraïnse of Wit-Russische grens aangegeven, bijvoorbeeld Korczowa op de A4 en Terespol op de A2. De overige doelen op de bewegwijzering zijn wel voorspelbare grote steden. De verste doelen worden echter niet altijd even consistent aangegeven. Zo wordt Praha (Praag) op de DK3 al 610 kilometer vantevoren aangegeven bij Świnoujście, maar wordt dat verder op de DK3 niet herhaald. De E-nummering wordt doorgaans goed aangegeven. Ook het gebruik van wegnummers is consequent.

Maximumsnelheden

Het complexe snelhedenbord aan de Poolse grens.

De maximumsnelheid is binnen de bebouwde kom 50 km/uur. 's Nachts mag men 60 km/uur binnen de kom, dit geldt van 23.00 tot 05.00 uur. Buiten de kom geldt op enkelstrooks wegen 90 km/uur voor personenauto's en 70 km/uur voor vrachtwagens, alhoewel zich in de praktijk geen vrachtwagenchauffeur zich daar aan houdt. Op buitenstedelijke hoofdwegen met 2x2 rijstroken en autowegen geldt 100 km/uur. De maximumsnelheid voor vrachtwagens is dan 80 km/uur. Op drogi ekspresowe met 2x2 rijstroken, die in de praktijk vaak hetzelfde ogen als de snelwegen geldt 120 km/uur. Op de autostrady geldt 140 km/uur. Bussen met vergunning mogen dan 100 km/uur, anders 80 km/uur.

Per 1 januari 2011 zijn de maximumsnelheden op autostrady van 130 naar 140 km/uur verhoogd en op 2x2 drogi ekspresowe van 110 naar 120 km/uur. Op 1x2 drogi ekspresowe geldt nog 110 km/uur.

Verkeersveiligheid

Het aantal verkeersdoden per 1 miljard voertuigkilometers.

De verkeersveiligheid verbetert in Polen snel, het aantal verkeersdoden neemt jaarlijks met meer dan 10% af. Op gevaarlijke punten waar veel ongevallen met fatale afloop plaatsvinden staan grote borden met "Czarny Punkt" (black spot) en eventueel begeleid met een bord waarop het aantal slachtoffers staat. In 2004 kwamen 5.700 mensen om het leven bij verkeersongevallen, in 2009 was dit gedaald naar zo'n 4.600 doden en 3.900 doden in 2010. De verwachting is dat met de opening van veel nieuwe snelwegen het aantal verkeersdoden fors zal dalen, zoals dat ook in Spanje gebeurd is. Veel enkelbaans wegen zijn erg druk met veel vrachtverkeer en veel frontale aanrijdingen. Een ander actief programma om de verkeersveiligheid te verbeteren is door het op grote schaal aanleggen van rondwegen (obwodnica) rondom dorpen en stadjes. De meesten hiervan zijn enkelbaans, maar vaak ongelijkvloers en soms met 2x2 rijstroken.

In 2010 vielen 102 verkeersdoden per 1 miljoen inwoners in Polen, een daling van 29 procent ten opzichte van het jaar 2001. Het land behoort hiermee tot de minst veilige van de Europese Unie, wat te verklaren is door het gebrek aan autosnelwegen en andere hoogwaardige en veilige wegen. In 2012 vielen 93 doden per 1 miljoen inwoners in Polen, dat daarmee een beduidend hoger aantal verkeersdoden dan gemiddeld in de EU heeft.

Tol

Zie ook Tolwegen in Polen en ViaTOLL.

Voor een aantal Poolse snelwegen moet tol betaald worden, zoals de A1, A2 en A4. In de toekomst moet dit systeem op alle A-wegen ingevoerd worden.

Voor vrachtwagens bestaat er een aparte elektronische tol, de zogenaamde viaTOLL dat op 1 juli 2011 is ingevoerd. Dit nieuwe systeem is vergelijkbaar met de Duitse LKW-Maut, en werkt met portalen over de weg die communiceren met een transponder aan boord. De vrachtwagentol geldt voor alle A-, S- en DK-wegen. Voorheen werd van de Karty opłat drogowych gebruik gemaakt, een tolkaart die voor alle DK, S en A-wegen verplicht was. Dit systeem is per 1 juli 2011 vervangen door het elektronische tolsysteem ViaTOLL.

Verkeersintensiteiten

De verkeersintensiteiten zijn buiten de grote steden nog relatief laag, maar de verkeersdrukte neemt snel toe. Op de DK-wegen zijn 15.000 tot 25.000 voertuigen op de belangrijke transportassen niet ongebruikelijk. Deze worden met prioriteit vervangen door snelwegen. Over de meeste andere DK-wegen rijden tussen 10.000 en 15.000 voertuigen, met pieken in stedelijke gebieden. Sommige rustige DK-wegen verwerken minder dan 5.000 voertuigen per etmaal, maar dit is voornamelijk in de periferie van Polen.

Op autosnelwegen liggen de verkeersintensiteiten hoger. Tussen de grote steden rijden veelal 20.000 tot 40.000 voertuigen per etmaal, stijgend naar 60.000 tot 100.000 voertuigen in de stedelijke gebieden. Van niet alle snelwegachtige (klasse GP)-wegen in Polen zijn de verkeersintensiteiten bekend, omdat deze niet door de GDDKiA beheerd worden.

Projecten

Zie Lijst van wegenprojecten in Polen.

Zie ook

• Autostrada (Polen)
• Droga ekpresowa
• Droga krajowa
• Warszawa
• Silezisch stedengebied

Externe links

• wachttijden oostgrens | www.granica.gov.pl
• Poolse wegbeheerder | www.gddkia.gov.pl
• ontwikkelingen wegen regio Warszawa | siskom.waw.pl
• infrastruktura drogowa | skyscrapercity.com
• ministerie van infrastructuur | en.mi.gov.pl

Referenties

Wegen van Europa

Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgarije • Cyprus • Denemarken • Duitsland • Estland • Finland • Frankrijk • Georgië • Griekenland • Hongarije • Ierland • IJsland • Italië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtenstein • Litouwen • Luxemburg • Macedonië • Malta • Moldavië • Montenegro • Nederland • Noorwegen • Oekraïne • Oostenrijk • Polen • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovenië • Slowakije • Spanje • Tsjechië • Turkije • Vaticaanstad • Verenigd Koninkrijk • Wit-Rusland • Zweden • Zwitserland in cursief landen die deels in Europa liggen of met Europa geassocieerd worden