Portugal

Portugal
Hoofdstad	Lisboa
Oppervlakte	92.345 km²
Inwonertal	10.708.000
Lengte wegennet	68.732 km
Lengte snelwegennet	2.989 km
Eerste snelweg	1944
Benaming snelweg	Autoestrada
Verkeer rijdt	rechts
Nummerplaatcode	P

Portugal is een land in Zuidwest-Europa. Het land telt 10,7 miljoen inwoners en is ongeveer twee maal zo groot als Nederland. De hoofdstad is Lisboa (Lissabon).

Inleiding

Portugal ligt aan de westkant van het Iberisch schiereiland, en grenst alleen aan Spanje. Het land is een rechthoek van ongeveer 170 kilometer oost-west en 570 kilometer noord-zuid. De hoofdstad en grootste stad is Lisboa in het midden van het land, andere grote plaatsen zijn Porto (263.000), Vila Nova de Gaia (178.000), Amadora (176.000), Braga (109.000), Almada (102.000), Coimbra (101.000) en Funchal. De meeste grote steden behoren tot de agglomeraties van Lissabon (2.640.000) of Porto (1.647.000). Portugal omvat ook overzeese gebiedsdelen zoals de eilandengroep Azoren (Açores) en Madeira. Het land is grotendeels heuvelachtig tot bergachtig. De hoogste bergketens bevinden zich in het noordoosten van het land en maar weinig gebieden zijn echt vlak. In het zuiden ligt de bekende Algarve, de zuidkust. Behalve de toeristenplaatsen is het zuiden van Portugal vrij dunbevolkt. Grote rivieren zijn de Guadiana, Douro en Tejo.

Wegennet

Zie ook autoestrada.

Het wegennet van Portugal is redelijk dicht in het noorden en midden, en wat dunner in het zuiden. Sinds de jaren '90 van de 20e eeuw zijn er bijzonder veel snelwegen aangelegd. Tot de jaren 1970 waren er amper goede wegen, wat tot in de jaren '80 duurde. Tot begin jaren 90 was er slechts sprake van één noord-zuidsnelweg en her en der wat korte stukjes snelweg. Tegenwoordig beschikt Portugal over een goed ontwikkeld en modern snelwegennet wat alle steden van het land verbindt. Het snelwegennet is zo'n 2.989 kilometer lang (2013), en bestaat zowel uit tolwegen als tolvrije snelwegen. De meeste snelwegen liggen langs de A1-as die vanaf Lisboa naar Porto en verder naar de Spaanse grens loopt. Hier liggen ook de meeste grote steden aan. In recentere jaren is het aantal kilometers snelweg in het binnenland gestaag gegroeid. In het zuiden is het snelwegennet beperkt tot de noord-zuid A2 en de Algarvesnelweg langs de zuidkust (A22). Ook zijn er in de agglomeraties Lisboa en Porto flink wat stedelijke snelwegen te bespeuren.

Geschiedenis

zie Lijst van wegopeningen in Portugal voor het hoofdartikel.

Portugal was één van de eerste landen in Europa met een autosnelweg, namelijk de A5 in het westen van Lisboa die in 1944 werd opengesteld voor het verkeer. De tweede snelwegopening volgde echter pas in 1960, en was een stukje van de A1 in Porto. Vlak daarna volgde nog een stuk A1 bij Lisboa in 1961. De ontwikkeling van het snelwegennet van Portugal was erg traag gedurende de jaren '70 en '80, waarbij eigenlijk vooral de A1 werd aangelegd van Lisboa naar Porto, en een aantal korte snelwegtrajecten in de regio Lisboa. In de jaren '90 werden een aantal belangrijke assen tot snelweg uitgebouwd, maar meer dan een basisnetwerk was dit niet tegen eind jaren '90. In de jaren '90 groeide het netwerk desondanks vrij sterk vanwege een aantal lange trajecten die werden opengesteld. De snelle groei kwam vooral tusssen 2000 en 2011, toen op grote schaal snelwegen werden aangelegd in Portugal, waarbij het netwerk met name in een brede kuststrook erg dicht was. In het binnenland zijn desondanks niet zo heel veel snelwegen aangelegd, maar dit gebied is ook dunbevolkt. In 1998 groeide Portugal door de grens van 1.000 kilometer snelweg. De grens van 2.000 kilometer volgde al in 2004 en 2.500 kilometer in 2007, waarmee de ontwikkeling van het snelwegennet van Portugal in het eerste decennium van de 21e eeuw indrukwekkend genoemd mag worden.

De belangrijke oudere assen zijn als tolweg aangelegd met een gesloten ticketsysteem. Nieuwere snelwegen, met name na 2000, zijn met schaduwtol aangelegd, SCUT genaamd. Vanaf 2008 kwam Portugal in een ernstige economische crisis waarbij de overheidsfinanciën een probleem werden. In 2011 is daarom op veel snelwegen alsnog tol ingevoerd om het begrotingstekort kleiner te maken. Omdat deze snelwegen nooit voor fysieke tolheffing zijn ontworpen is een complex elektronisch tolsysteem gerealiseerd. Op veel van deze SCUT-snelwegen daalden de intensiteiten daarna fors, op sommige snelwegen werden in 2012 30 tot 50 procent lagere verkeersintensiteiten gemeten. Op de oudere tolwegen en de tolvrije snelwegen in de grote steden was geen grote daling geregistreerd.

Verkeersintensiteiten

De verkeersintensiteiten zijn buiten Lisboa en Porto laag. De drukste snelwegen in deze twee steden tellen tot circa 180.000 voertuigen per etmaal, daarbuiten is eigenlijk alleen de A1 van Lisboa naar Porto wat frequenter bereden, maar telt ook veelal niet meer dan 30.000 voertuigen buiten de invloedsgebieden van Lisboa en Porto. Andere trajecten zijn vaak rustiger, en intensiteiten liggen veelal lager dan 20.000 voertuigen, op nieuwere plattelandstrajecten worden ook regelmatig intensiteiten beneden 10.000 voertuigen gemeten, op enkele trajecten zelfs beneden 5.000 voertuigen per etmaal, wat erg laag is voor een autosnelweg. Wel worden op deze snelwegen grote winsten geboekt met de verkeersveiligheid, op sommige trajecten is het aantal ongevallen met 80 procent afgenomen nadat een snelweg gereed kwam.

Files

Filevorming komt in Portugal met name voor op de drukste invalswegen en rondwegen van Lisboa en Porto, en dan vooral ook rond de stadscentra. In de voorstedelijke gebieden is minder frequent congestie, mede doordat recent vrij veel nieuwe voorstedelijke snelwegen zijn aangelegd. Verder kan het druk zijn tijdens vakantieuittochten, maar congestie is verder in Portugal zeldzaam, mede door het goed uitgebouwde wegennet.

Wegnummering

Portugal heeft A-nummers voor de Auto-estrada's, de snelwegen. Daarnaast bestaat er een uniek systeem van IC- en IP-nummers. Het is feitelijk vergelijkbaar met het E-nummeringssysteem in Europa, maar dan voor binnen Portugal. De Itinerários Principais zijn hoofdwegen en verbinden belangrijke economische centra en zijn vaak internationale verbindingen. Veelal lopen deze nummers over snelwegen en expresswegen. De IC-wegen zijn de Itinerários Complementares, die het IP-net aanvullen. Tegenwoordig hebben alle snelwegen echter ook een A-nummer. Het hoofdwegennet wat niet uit snelwegen bestaat zijn de Estradas Nacionais de Portugal, de N-wegen. In enkele gevallen hebben ze een extra nummer met een koppelstreepje, bijvoorbeeld de EN16-2. Op kaarten wordt de "E" echter doorgaans niet weergegeven, om geen verwarring te geven met de E-nummers van de Europese wegen. De volgende laag is het Estradas Regionais de Portugal, de R-wegen.

Al met al is de wegnummering in Portugal redelijk complex met vrij veel lagen die in andere landen als overbodig wordt gezien. Zo zijn er dus E-nummers, A-nummers, IP-nummers, IC-nummers, (E)N-nummers en R-nummers. Daarnaast hebben stedelijke wegen vaak ook een afkorting, zo wordt de "Circular Regional Interior do Porto" ook wel de CRIP genoemd, vergelijkbaar met de "Circular Regional Exterior de Lisboa", de CREL. Deze afkortingen staan ook op wegwijzers.

Het onderliggend wegennet bestaat vaak uit grote hoofdwegen met vluchtstroken en regelmatig ongelijkvloerse kruisingen, en is ruim gedimensioneerd. Driestrookswegen komen vrij veel voor, doorgaans met maar in één richting een inhaalmogelijkheid. Deze worden duidelijk aangegeven en er geldt een minimumsnelheid op de linkerstrook bij een dergelijke configuratie. De reflectorpaaltjes zijn naar Duits model, maar vaak zijn wegen met bomenrijen voorzien van reflecterende verf.

Bewegwijzering

De bewegwijzering is redelijk simpel, en niet zover (te ver) doorontwikkeld als in buurland Spanje. Het wegnummer staat doorgaans in platte tekst op blauwe borden op de snelwegen, met daaronder een aantal doelen en pijlen die veel op die van België lijken. Tussen de doelen en de pijlen voor de rijstrookindeling zit een witte horizontale streep. Overige wegen hebben witte borden met zwarte letters. Op afstandsborden heeft het A-nummer wel een kader. De vorkborden zijn vergelijkbaar met die in Groot-Brittannië. Indirecte wegnummers worden tussen haakjes aangegeven, indirecte doelen soms ook. Wegen met een IP-nummer hebben groene borden waarbij het IP-nummer in een rood vak staat. Handwegwijzers zijn vergelijkbaar met die in Spanje. Het snelwegsymbool wordt vanaf het OWN gebruikt. Afritnummers staan met zwarte letters in een geel vak, en vallen niet heel erg op. Voor toeristische bestemmingen worden bruine borden met witte letters gebruikt. Naar doelen buiten Portugal wordt niet verwezen, men ziet alleen de aanduiding ESPANHA. Esthetisch gezien kan de Portugese bewegwijzering tot de lelijkste van Europa gerekend worden, maar het functioneert wel.

Veel snelwegnummers in stedelijke gebieden, met name die niet onder het primaire snelwegennet vallen (zoals de nummers tussen 20 en 44) worden niet altijd aangegeven. Soms hebben deze afkortingen, zoals CRIL, CREL, CREP wat bypasses zijn, andere worden alleen met het oudere IC of IP-nummer aangegeven. Lange-afstandssnelwegen met hogere nummers worden doorgaans wel bewegwijzerd.

Tolwegen

Zie ook Tolwegen in Portugal.

   Tolvrij

   Handmatige tol

   Elektronische tol

Brisa

De oorspronkelijke tolwegmaatschappij in Portugal was Brisa, die voor 2010 de enige tolwegen van Portugal in het beheer had. Dit waren voornamelijk de lange-afstandswegen langs de kust, de tolwegen in het oosten van Portugal waren tot 2010 traditioneel tolvrij, evenals rond de grote steden. Het bedrijf is in 1972 begonnen en is verdeeld over zes concessiegebieden; Brisa, Brisal, Douro Litoral, Atlântico, Baixo Tejo en Litoral Oeste. In 2009 had het bedrijf zo'n 1.500 kilometer tolweg in beheer, wat neerkomt op bijna de helft van het Portugese snelwegennet.

Elektronische tol

Sinds 2010 gelden op steeds meer Portugese voormalige tolvrije snelwegen een tol. Deze tolwegen zijn niet in het beheer van Brisa, maar door de Portugese overheid. Oorspronkelijk waren dit snelwegen met een SCUT-regime, een systeem van schaduwtol die betaald werd uit inkomsten van wegenbelasting en brandstofaccijns. Om het overheidstekort terug te dringen wordt hier sinds 15 oktober 2010 en april 2011 met een elektronisch systeem tol geheven. Omdat deze wegen nooit zijn gebouwd om tolwegen te worden ontbreken tolstations.

Betalingsmogelijkheden

Er zijn diverse mogelijkheden om op de elektronische tolwegen tol te betalen. Voor buitenlanders geldt dat Easy Toll de beste optie is, waarbij men bij een terminal aan de grens het kenteken aan de credit card koppelt, waarna de tol automatisch wordt afgeschreven. Een andere optie is de TOLLCard, een debetkaart die vooraf geladen wordt. Frequente gebruikers kunnen de bestaande Via Verde gebruiken, een transponder in het voertuig die ook op de reguliere tolwegen met tolpoorten gebruikt kan worden. Een vierde mogelijkheid is TOLLService, een prepaid kaart van € 20 met onbeperkt gebruik voor 3 dagen.

Verkeerseffecten

Na de invoering van de elektronische tol op voormalige SCUT-snelwegen is de verkeersintensiteit op deze snelwegen sterk gedaald, met name die in de periferie laten in het eerste kwartaal van 2012 een daling van 30 tot 50 procent zien ten opzichte van het eerste kwartaal van 2011.

Opbrengsten

In 2012 bedroegen de opbrengsten van de voormalige SCUT-tolwegen met een elektronisch tolsysteem een relatief geringe € 153 miljoen. Dit komt omdat de hoeveelheid verkeer op veel voormalige SCUT-tolwegen gehalveerd is. De operationele kosten van het systeem bedragen bijna 30% van de inkomsten, namelijk € 50 miljoen.

Verkeersveiligheid

In 2010 vielen 79 verkeersdoden per 1 miljoen inwoners in Portugal, een daling van 49 procent ten opzichte van het jaar 2001. Portugal behoort daarmee echter nog steeds tot de minder veilige landen in de Europese Unie. In 2012 vielen 71 doden per 1 miljoen inwoners in Portugal, dat daarmee een hoger aantal verkeersdoden dan gemiddeld in de EU heeft.

Zie ook

• Autoestrada
• Via rápida
• Estrada nacional
• Itinerário Principal
• Itinerário Complementar
• SCUT

Referenties

Wegen van Europa

Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgarije • Cyprus • Denemarken • Duitsland • Estland • Finland • Frankrijk • Georgië • Griekenland • Hongarije • Ierland • IJsland • Italië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtenstein • Litouwen • Luxemburg • Macedonië • Malta • Moldavië • Montenegro • Nederland • Noorwegen • Oekraïne • Oostenrijk • Polen • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovenië • Slowakije • Spanje • Tsjechië • Turkije • Vaticaanstad • Verenigd Koninkrijk • Wit-Rusland • Zweden • Zwitserland in cursief landen die deels in Europa liggen of met Europa geassocieerd worden