Roemenië

România
Hoofdstad	Bucureşti
Oppervlakte	238.391 km²
Inwonertal	21.524.000
Lengte wegennet	198.817 km
Lengte snelwegennet	505 km
Eerste snelweg	1967
Benaming snelweg	Autostradă (Roemenië)
Verkeer rijdt	rechts
Nummerplaatcode	RO

Roemenië is een land in het zuidoosten van Europa. Het land telt 21.524.000 inwoners op 238.391 vierkante kilometer, wat het land ongeveer 6 keer zo groot als Nederland maakt. De hoofdstad is Bucureşti (Boekarest), die centraal in het zuiden gesitueerd is.

Inleiding

stad	inwonertal
București	1.926.000
Iaşi	321.000
Cluj-Napoca	318.000
Timişoara	318.000
Constanţa	310.000
Craiova	303.000
Galaţi	299.000
Braşov	285.000
Ploieşti	233.000

Roemenië bestaat uit zowel hooggebergte als vlakten. De Karpaten lopen met een boog door het land, vanaf de Servische grens door het midden en dan afbuigend naar het noorden, naar Oekraïne. 14 bergketens reiken boven 2.000 meter. Het hoogste punt ligt op 2.544 meter hoogte. De grensstreek met Hongarije is vlak, evenals het grootste gedeelte met de Servische grens, behalve bij de IJzeren Poort, waar de Donau door een kloof gaat. De zuidelijke regio van Roemenië heet Walachije en valt onder de vlakten van de rivier de Donau en zijrivieren die vanuit de Karpaten stromen. De streek Moldavië grenst aan het gelijknamige land en is ook vlak. In centraal Roemenië ligt de Transsylvaanse Hoogvlakte, die glooiend tot heuvelachtig, maar vrij kaal is. De kuststreek van Roemenië staat bekend als de Roemeense Rivièra, doordat het aantal zonne-uren hier vergelijkbaar is met de Franse Rivièra. Grote rivieren zijn de Donau, die uitmondt in de grootste delta van Europa, de rivier de Prut op de grens met Moldavië en kleinere rivieren als de Olt, Prut, Timis en de Siret. Roemenië heeft veel bos, die nog ongerept zijn daar ze niet voor bosbouw gebruikt zijn in het verleden.

De hoofdstad Bucureşti ligt centraal in het zuiden van het land en telt 1.900.000 inwoners. Andere grote steden liggen verspreid over het land en kennen meestal geen groot stedelijk gebied. Iaşi aan de Moldavische grens is de tweede stad van Roemenië. Andere grote steden zijn Cluj-Napoca, Timişoara, Constanţa en Craiova. Daarnaast zijn er nog steden als Galaţi, Braşov, Ploieşti, Brăila en Oradea. In totaal zijn er 24 steden met meer dan 100.000 inwoners.

Roemenië is aan het groeien van een armer land tot een welvarend land. De economie groeit tussen de 6 en 8% per jaar, en wordt nu tot de hogere middeninkomensklasse op wereldschaal gerekend. De werkloosheid is erg laag en het land hoort sinds 2007 bij de Europese Unie. In 1989 viel het communistische regime omver, waarna de periode van armoede aanhield tot eind jaren 90. Het inkomen ligt op ongeveer 986 dollar per maand in 2008. De haven van Constanţa is snelgroeiend, en behoort tot de meer belangrijke van Europa.

Wegennet

De voltooide en in aanleg zijnde snelwegen van Roemenië.

Roemenië is aan het ontwikkelen van één van de slechtste wegennetten in de Europese Unie naar een moderner wegennet. Het aantal snelwegen is laag, momenteel bestaat er alleen een A1, een A2, A3 en A4 die samen 505 kilometer lang zijn. Verder is er een redelijk uitgebreid net van verharde hoofdwegen. De kwaliteit hiervan wisselt van slecht tot uitstekend. Er wordt grootschalig gerenoveerd om alle hoofdwegen op westers niveau te brengen. De eerste wegklasse zijn de autostradă (meerv. autostrăzi) met de afkorting A. Daarna volgen de drum rapid of drum expres, met de afkorting DX. Dan volgen de nationale hoofdwegen, de drum naţional (meerv. drumuri naţionale) afgekort als DN. De regionale wegen zijn de drum judeţean (meerv. drumuri judeţene) met de afkorting DJ. Daarna volgen de gemeentelijke wegen, de drum comunal (meerv. drumuri comunale) afgekort als DC. Een aantal hoofdwegen heeft een E-nummer.

De snelwegen beschikken over minimaal 2x2 rijstroken en zijn volledig ongelijkvloers en hebben een uitstekend wegdek. Van de expresswegen zijn amper wegen gebouwd. Dit zijn nieuwe wegen, dus het wegdek is goed. De DN-wegen vormen het hoofdwegennet van Roemenië en beschikken wisselend over 1, 2 of zelfs 3 rijstroken per richting, veelal zonder middenafscheiding. De kwaliteit hiervan was altijd erg slecht, maar de wegen worden in hoog tempo opgeknapt. Er zijn steeds meer wegvakken met uitstekende wegdekkwaliteit.

De regionale en gemeentelijke wegen beschikken vaak over een matig tot slecht wegdek. In de grote steden zijn bijna vrijwel alle wegen verhard, ook de woonstraten. Op het platteland zijn woonstraten nog vaak onverhard. Ook zijn er veel onverharde landwegen, maar deze vervullen nooit een belangrijke functie.

Wegmarkering komt op vrijwel alle verharde wegen voor. Op de nationale wegen zijn deze vaak van hoge kwaliteit, maar in steden en op plattelandswegen vaak weggesleten. De hoofdwegen hebben vrijwel altijd kantmarkeringen en vaak ook een smalle vluchtstrook. De hoofdwegen zijn altijd voldoende breed uitgevoerd om normaal te passeren. Regionale en gemeentelijke wegen zijn vaak smaller en hebben regelmatig een afgebrokkelde wegkant.

's Nachts rijden is op de niet-hoofdwegen af te raden voor mensen die niet bekend zijn met de wegsituatie. Er is amper wegverlichting, en reflectorpaaltjes en reflecterende markeringen zijn nauwelijks aanwezig. Op de grote hoofdwegen is 's nachts wel te rijden. Wel moet men in afnemende mate rekening houden met onverlichte en ongemotoriseerde voertuigen op de weg, zoals een paard en wagen. Vroeger kwamen deze zelfs op de snelweg voor, maar daar hoeft men nu niet zo snel meer op te rekenen. Langs sommige wegen met bomen langs de weg is er soms reflecterende verf op de bomen aangebracht.

Geschiedenis

De Basarab-flyover, nieuwe infrastructuur in Bucureşti.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Roemenië leeggeroofd door de Sovjetunie. Dit resulteerde in een heel karige periode die onder het lange communistische regime van Caeucescu niet verbeterde. De dictatuur die Caeucescu vestigde behoorde tot de ergste van Oost-Europa. Veel aandacht aan het wegennet werd er tot de val van het communisme in 1989 niet geschonken. In de jaren 90 beleefde Roemenië een lange economische recessie, mede omdat de vele zware industrie in het land instortte. De jaren 90 waren erg krap in Roemenië en in die tijd werd er weinig geld aan het wegennet uitgegeven. Dit veranderde na 2000, toen Roemenië welvarender werd. Tussen 2004 en 2010 zijn nagenoeg alle belangrijke DN-wegen met de nummers 1 t/m 7 gemoderniseerd, waardoor deze wegen nu van uitstekende kwaliteit zijn. In 2007 kwam Roemenië bij de Europese Unie en kwam het in aanmerking voor co-financiering van wegenprojecten, zoals gebruikelijk tot 85% van de aanlegkosten. Mede hierdoor is vanaf 2007 een aantal projecten in gang gezet om de overige DN-wegen te verbeteren. Op 19 juli 2012 opende 103 kilometer nieuwe snelweg, het grootste aantal nieuwe kilometers op één dag tot dan toe.

Toekomst

Vanaf 2010 is een derde golf van modernisaties van het wegennet in gang gezet, zodat rond 2013 alle DN-wegen van goede kwaliteit moeten zijn. Ook worden de groeiende problemen rond stadstraverses aangepakt, met de bouw van een ambitieus programma van rondwegen. Tussen 2010 en 2015 moeten honderden kilometers nieuwe rondwegen aangelegd worden. Ook de bouw van nieuwe autosnelwegen moet het DN-wegennet gaan ontlasten. Daarna wordt in het kader van plattelandsontwikkeling veel geld gestoken in de opwaardering van de DJ-wegen, die vaker van slechte dan van goede kwaliteit zijn. Het Roemeense wegennet is behoorlijk dicht, er is bijna geen dorp dat niet aan een genummerde weg ligt. Dit project gaat enkele miljarden euros kosten, en heeft een lange looptijd. Dit wordt decentraal per district geregeld, in tegenstelling tot de DN-projecten, die landelijk geregeld worden door het CNADNR.

Verkeersregels en voorzieningen

Er zijn steeds meer tankstations langs de wegen, door de toenemende welvaart in Roemenië beschikken steeds meer mensen over een (moderne) auto. Voorheen was het verkrijgen van loodvrije brandstof een probleem, maar tegenwoordig niet meer, daar een steeds groter aandeel auto's nieuwer is. LPG is tevens goed verkrijgbaar. De benzineprijs is circa 40 cent goedkoper dan in Nederland.

Een pechhulp is aanwezig in de vorm van de ACR (Automobil Clubul Român). Deze verleent ook pechhulp langs de weg, maar de kwaliteit en beschikbaarheid hiervan is nog niet zo goed als in Nederland.

Tol

Voor Roemenië is een tolvignet rovinieta vereist voor alle hoofdwegen. Dit kost € 3 voor 7 dagen tot € 28 voor een jaarvignet en is verkrijgbaar aan de grens, bij postkantoren en bij grotere tankstations. Voor autosnelwegen hoeft (nog) niet apart tol betaald te worden.

Maximumsnelheid

De maximumsnelheid is 50 km/uur binnen de kom en 90 km/uur buiten de kom. Op DN-wegen buiten de kom geldt 100 km/h. Op snelwegen geldt 130 km/uur.

Bewegwijzering

zie ook bewegwijzering in Roemenië.

De bewegwijzering is op de hoofdwegen goed, er wordt voldoende naar grote steden bewegwijzerd en vrijwel alle wegen met een wegnummer hebben bewegwijzering. Op de snelwegen ontbreken wel portaalborden bij veel afslagen. Meestal moet men het doen met een vorkbord. Afslagen worden tot 3.000 meter van tevoren aangegeven.

Snelwegen kennen groene bebording met witte letters. De bestemmingen worden met normale letters aangegeven, maar wegnummers zijn soms erg klein. Op de overige wegen zijn blauwe borden. De DN-wegen hebben een rood wegnummerschildje met een wit wegnummer. Regionale wegen hebben een blauw schildje en gemeentelijke wegen een geel schild. Dit schildje is enigszins vergelijkbaar met de Amerikaanse wegschildjes, en zijn redelijk uniek binnen Europa.

De bewegwijzering op het onderliggend wegennet wordt vaak uitgevoerd met enkel handwijzers. Vooraankondigingen komen meestal alleen bij grote kruisingen voor. De doelen op de bewegwijzering zijn de grote steden, maar het komt vaak ook voor dat grensovergangen al honderden kilometers van tevoren worden aangegeven, zoals Nădlac op de A1 bij Piteşti. Dit is enigszins vergelijkbaar met hoe men dat in Polen doet, doch niet zo extreem. De bewegwijzering in de steden wil nog wel eens te wensen over laten.

Congestie

Grootschalige congestie doet zich alleen in de hoofdstad Bucureşti voor, waar grote drukte dagelijks voorkomt. Bucureşti beschikt echter wel over een groot aantal brede boulevards, maar het ontbreekt er aan een goede ringweg, de huidige Ringweg, de CB Centura Bucureşti telt veelal maar één rijstrook per richting en is grotendeels niet ongelijkvloers.

Elders in het land kan wat drukte voorkomen in de steden, maar van grootschalig forenzen over afstanden meer dan 10 kilometer is nog niet overal sprake. De meeste steden hebben dan ook amper voorsteden, alhoewel dit wel gaat veranderen, rondom grotere steden worden veel nieuwe wijken gebouwd. Desondanks neemt het autobezit in Roemenië snel toe. Het wagenpark wordt snel modern en moderne auto's van het bouwjaar 2004 of jonger zijn een alledaags beeld op het Roemeense wegennet. In 2008 was het autobezit echter nog het laagste van de EU, en het op 4 na laagste van de Europese Unie.

Lange afstanden rijden in Roemenië is vermoeiend door het gebrek aan snelwegen en het bergachtige karakter van delen van het land. Ook is er steeds meer vrachtverkeer, met name op de lange-afstandsroutes. Daarnaast is de toestand van het wegdek nog steeds een punt van aandacht. De meeste DN-wegen hebben tegenwoordig een goed wegdek, behalve sommige tweecijferige DN-wegen in de Karpaten, maar de kwaliteit van het wegdek verbetert snel. Veel DJ-wegen hebben nog wel slecht wegdek. Voor een afstand van 100 kilometer moet meestal minimaal 1,5 uur uitgetrokken worden op de hoofdwegen en 2 tot 2,5 uur op regionale wegen. Ook zorgen talloze wegwerkzaamheden voor vertraging daar vaak maar één rijstrook per keer beschikbaar is. Wegwerkzaamheden worden vaak geregeld met een tijdelijk verkeerslicht, maar zijn soms ook slecht aangegeven. Ongemotoriseerde voertuigen zoals paard en wagen of tractors zijn op de DN-wegen niet zo gangbaar meer, maar nog wel op de minder belangrijke wegen.

Een ander probleem is het gebrek aan rondwegen van dorpen en steden. Alhoewel het platteland vrij dunbevolkt is moet men regelmatig door dorpjes. Grotere steden ontbreekt het vaak ook aan een ringweg. Vanaf 2015 moet het echter mogelijk zijn om de meeste grote steden te vermijden via nieuwe snelwegen.

Wegnummering

Autostrăda

De Roemeense snelwegen zijn vooralsnog chronologisch genummerd. De A1 is het eerste geopend, daarna de A2, A3 en A4. Hierdoor willen plantechnische nummers nogal eens veranderen als een andere snelweg een hogere prioriteit krijgt. Vooralsnog zijn er 4 A-nummers die bewegwijzerd worden.

Drumul Naţional

De wegnummerzones van Roemenië.

Het Roemeense hoofdwegennet van DN-wegen heeft een systeem dat enigszins afwijkt van andere Europese nummersystemen, maar wel een consistent uitgevoerd systeem is. Het systeem bestaat uit lagen. De nummers 1 t/m 7 zijn de radiale wegen vanuit Bucureşti. De DN1 verloopt noordwestwaarts, waarna de nummering met de klok mee oploopt. Omdat Bucureşti in het zuidoosten ligt zijn sommige nummers, zoals de DN3, DN4 en DN5, behoorlijk kort. Er zijn geen DN8 of DN9. De tweecijferige nummers zijn afgeleid van de één-cijferige nummers. Zo lopen de DN10 t/m DN19 tussen de DN1 en DN2, en de hogere nummers liggen verder van Bucureşti af. Zo ontstaan er zones die naar de randen van het land, met name het westen en noorden, breder worden. De meeste tweecijferige nummers eindigen op de hoofdroute van de volgende zone, zo lopen er geen DN10 t/m DN19-wegen oostelijker dan de DN2, omdat dat de volgende zone is. Ook hier geldt dat omdat Bucureşti in het zuidoosten ligt, de DN30 t/m DN49 slechts sporadisch bestaan, omdat de DN3 en DN4 te kort zijn om veel aftakkingen te kennen. Van de DN50 t/m DN79 zijn weer meer nummers. Omdat er geen DN8 en DN9 zijn, zijn er ook geen DN80 t/m DN99. Er zijn geen drie-cijferige DN-wegen. Aftakkingen van tweecijferige DN-wegen hebben een letter suffix, bijvoorbeeld A, B, C, D, E of F, al naar het gelang van de hoeveelheid aftakkingen. De DN2L heeft het hoogste letter van het alfabet als suffix. Wegen met een suffix zijn niet noodzakelijkerwijs minder belangrijk dan wegen zonder suffix.

Drumul Județean

De DJ-wegen zijn wegen in het beheer van de districten, in het engels ook wel een "county" genoemd, vergelijkbaar met provincies. De wegnummers van de DJ-wegen zijn gebaseerd op de DN-wegen, met een extra nummer aan het eind, zodat DJ-wegen altijd driecijferig zijn. Een weg als de DJ672 zal dus dicht bij de DN67 lopen. Ook DJ-wegen hebben geletterde suffixes. Van de hoogte van het nummer van DJ-wegen is de belangrijkheid niet af te leiden, sommige DJ-wegen zijn zelfs onverhard.

Snelwegennet

Geschiedenis

Zie ook Lijst van wegopeningen in Roemenië.

De gedachten voor een snelwegennet in Roemenië bestonden al in de jaren 60 van de 20e eeuw. Het toegenomen verkeer vereiste betere wegen in dit gedeeltelijk bergachtige land. Tussen 1967 en 1969 werd gestudeerd op een snelwegennet in Roemenië. Dit was een echt netwerk met diverse radiale snelwegen vanuit Boekarest, en tussenliggende links in alle delen van het land. Zo moest er een noord-zuidverbinding tussen Oekraïne en Bulgarije komen, en drie verbindingen tussen Hongarije en Boekarest. Tevens werd gedacht aan twee snelwegen naar Moldavië en een aantal tussenliggende links, zoals een snelweg van Cluj-Napoca naar Suceava en Sibiu, en een snelweg van Sibiu naar Brasov. Tevens moest er een verbinding komen langs de Roemeense kust naar Bulgarije. Directe aansluitingen naar het toenmalig Joegoslavië waren niet voorzien. De focus van de wegenaanleg lag echter op de A1 van Boekarest naar Pitesti, in plaats van de drukkere verbinding tussen Boekarest en Brasov. Dit wordt gezien als de invloed van Ceaucescu, de dictator van Roemenië die niet ver van Pitesti geboren was. De geplande snelwegen kregen een ontwerpsnelheid van 140 km/uur en moesten langs alle steden gaan, in plaats van er door. Het snelwegenplan omvatte ongeveer 3.200 kilometer snelweg.

Tussen 1967 en 1972 werd de eerste snelweg in fases geopend, de A1 van Boekarest naar Pitesti over 96 kilometer. In 1968 begonnen ook studies voor een snelweg van Boekarest naar Ploiesti. Er was steun voor deze snelweg, maar uiteindelijk is alleen de DN1 uitgebouwd naar 4 rijstroken. Een snelweg kwam er niet. In 1971 begon een studie voor een snelweg naar de zee, en een verlenging vanaf Constanta naar het zuiden richting Bulgarije. De snelweg was toen echter niet gebouwd, alhoewel hij wel in de zogenaamde vijf-jarenplannen voorkwam van 1971 tot 1975. Van 1972 tot 1973 werden studies uitgevoerd voor een snelweg tussen Ploiesti en Brasov, en van Pitesti naar Sibiu. Een gedeelte tussen Campina en Comarnic was destijds gebouwd om deel uit te maken van de snelweg van Boekarest naar Brasov. Gedeelten van de DN1 zijn toen aangelegd als één rijbaan van een snelweg in 1966. De gemiddelde snelheid op dit traject steeg daardoor van 25 - 40 km/uur naar 80 km/uur, een grote verbetering.

In 1979 verscheen een nieuw plan voor een snelwegennet met ongeveer 2.400 kilometer snelweg. Van een netwerk was echter niet echt sprake, alle snelwegen waren radiale verbindingen vanaf Boekarest naar verschillende delen van het land, met uitzondering van de verbinding tussen Calarasi en Galati. In dit plan waren er in het westen en noordwesten van Roemenië aanzienlijk minder snelwegen dan in het snelwegenplan van eind jaren 1960. De aanleg van de A2 liet echter nog lang op zich wachten. Van 1979 tot 1980 werden er al uitgebreide studies uitgevoerd, maar het duurde nog tot 1987 voordat het eerste gedeelte tussen Fetesti en Cernavoda in gebruik werd genomen, waaronder twee bruggen over de Donau. In 1980 kwamen er plannen voor een ringweg om de hoofdstad van ongeveer 100 kilometer. Van de plannen is nog weinig terechtgekomen, maar in Roemenië komt een nieuw snelwegennetwerk toch wel op stoom met voornamelijk de aanleg van de A3 en later ook de verlenging van de A1 en de aanleg van een A4 als oost-westroute door de Oostelijke Karpaten en de A5 naar Moldavië. Het zal echter nog vele jaren duren voordat er een volledig netwerk in Roemenië ligt dat alle grote steden verbindt. Ook zijn er nog geen definitieve plannen voor een ringweg van Boekarest.

Toekomst

Het snelwegennet moet de komende jaren flink uitgebreid worden, en voorlopig wordt de prioriteit gegeven aan de bouw van de A1 en A3. Het is de verwachting dat zowel de A1 als A3 in 2013 of 2014 voltooid zijn, met uitzondering van de passages door de Zuidelijke Karpaten, voor de A1 is dat het deel tussen Piteşti en Sibiu, en voor de A3 is dat het deel tussen Ploieşti en Braşov. De aanlegkosten van deze trajecten zijn zeer hoog, waardoor het gewenst is deze als een PPS-constructie uit te voeren. Wanneer dit uitgevoerd wordt is niet bekend. Helaas loopt de aanleg van de A3 in het westen en midden van Roemenië continu vertragingen op.

Vanaf 2013 zal de focus uitgaan naar de snelwegen naar het (noord)oosten van Roemenië. Vooralsnog zijn er twee gepland, de A5 naar de grens met Moldavië vanaf Bucureşti, en de nog ongenummerde snelweg van Târgu Mureş naar Iaşi. De aanleg van deze Autostrada Est-Vest zal veel tijd in beslag nemen, met name vanwege de zeer hoge aanlegkosten van ruim 6 miljard euro. Tevens is een ringsnelweg rond de hoofdstad Bucureşti gepland, waarvoor nog geen nummer bekend, is maar de A0 wordt gesuggereerd. Voorlopig staat het bekend als de Ring Bucureşti. Verder zijn er nog geen A-wegen gepland.

Als aanvulling op de A-wegen zijn er Drum Expres gepland, ongelijkvloerse autowegen met 2x2 rijstroken en snelwegkarakteristieken. Er zijn 11 routes gepland, veelal verbindingen tussen A-wegen of aftakkingen daarvan. Vooralsnog is de aanleg van deze wegen niet erg concreet, en afhankelijk van het Roemeense overheidsbudget. Er is nog geen enkele DX-weg aangelegd.

Projecten

nummer	traject	lengte	begin	opening	status
A1	Nădlac (H) - Pecica	21,9 km	28-06-2011	00-00-2014	heraanbesteding
A1	Pecica - Arad	17,0 km	28-06-2011	00-03-2013	in aanleg
A1	Izvin - Lugoj	26,7 km	00-08-2011	00-00-2013	in planning
A1	Lugoj - Dumbrava	27,0 km	00-08-2011	00-00-2014	in aanleg
A1	Dumbrava - Deva	72,5 km	00-00-2012?	00-00-2014	in planning
A1	Simeria - Orăştie	17,8 km	00-04-2011	00-01-2013	in aanleg
A1	Orăştie - Sibiu	82,1 km	20-10-2011	00-00-2014	in aanleg
A3	Gilău - Nădășelu	11,0 km	00-00-2004	00-00-2013	in aanleg
A3	Suplacu de Barcău - Borş (H)	63,0 km	00-00-2004	00-00-2016	in aanleg

Hoofdwegennet

Drumuri Naţionales in Roemenië
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Verkeersveiligheid

In 2010 vielen 111 verkeersdoden per 1 miljoen inwoners in Roemenië, een daling van 3 procent ten opzichte van het jaar 2001. Het land scoort hiermee als één van de slechtste in de Europese Unie, en het slechtste in procentuele daling van het aantal verkeersdoden, wat voornamelijk te verklaren is door de snelle toename van de automobiliteit in combinatie met een bijzonder onderontwikkeld wegennet. In 2012 vielen 96 doden per 1 miljoen inwoners in Roemenië, dat daarmee het op één na hoogste aantal verkeersdoden in de EU heeft.

Zie ook

• Autostradă (Roemenië)
• Drum Naţional
• Drum Expres
• Drum Judeţean
• Drum Comunal
• Rovinieta

Externe links

• Ministerie van Transport
• ontwikkeling snelwegennet 2007 - 2013 (PDF)
• infrastructura.info
• Wegenforum van Roemenië
• Autostrada Transilvania
• Nationale wegbeheerder
• Automobil Clubul Român

Referenties

Wegen van Europa

Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgarije • Cyprus • Denemarken • Duitsland • Estland • Finland • Frankrijk • Georgië • Griekenland • Hongarije • Ierland • IJsland • Italië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtenstein • Litouwen • Luxemburg • Macedonië • Malta • Moldavië • Montenegro • Nederland • Noorwegen • Oekraïne • Oostenrijk • Polen • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovenië • Slowakije • Spanje • Tsjechië • Turkije • Vaticaanstad • Verenigd Koninkrijk • Wit-Rusland • Zweden • Zwitserland in cursief landen die deels in Europa liggen of met Europa geassocieerd worden