Sterknooppunt
Een sterknooppunt is een knooppuntvorm waarbij alle richtingen ongelijkvloers worden gekruist, en mogelijk zijn. Deze knooppuntvorm is doorgaans het duurst, maar kent tevens de grootste capaciteit en een relatief klein ruimtebeslag. De grootte van een ster kan verschillen, maar doorgaans is het ruimtegebruik iets groter, alhoewel veel sterknooppunten niet meer grondoppervlak vereisen dan ruim ontworpen klaverbladen. Wel zijn sterknooppunten veel duidelijker zichtbaar in het landschap, omdat een symmetrisch sterknooppunt normaliter uit 4 lagen bestaat.
Er zijn geen standaard ontwerpen bij een sterknooppunt, maar doorgaans lopen de verbindingsbogen het hoogst, om constructiekosten te besparen. Er zijn echter ook sterknooppunten waarbij de doorgaande rijrichtingen op het hoogste niveau lopen. Sterknooppunten zijn in Europa relatief zeldzaam, maar worden in Amerikaanse miljoenenagglomeraties vaker toegepast om de grote hoeveelheden verkeer die zo'n grote stad genereert, te verwerken.
Het eerste sterknooppunt in de wereld was het Four Level Interchange in Los Angeles. Dit knooppunt opende in 1949, maar is volgens de huidige ontwerpeisen veel te krap uitgevoerd. Bij dit knooppunt loopt de doorgaande richting van de US 101 bovenop, omdat het reliëf geen klaverblad toeliet.
Er zijn ook sterknooppunten met meer dan 4 lagen, bijvoorbeeld wanneer er een afslag in het knooppunt is verweven, of wanneer er lokale straten over of onder het knooppunt doorlopen. In Dallas is in 2005 het High Five Interchange opgeleverd, met 37 meter boven maaiveld is dit één van de hoogste sterknooppunten ter wereld.
Een nadeel van een sterknooppunt zijn de omvangrijke kunstwerken en de helling; met name in gebieden met frequent winters weer worden deze daarom zelden toegepast. In het noordoosten van de Verenigde Staten zijn er bijvoorbeeld slechts enkele van te vinden, terwijl ze in het zuiden veel vaker voorkomen. Een ander probleem met een sterknooppunt is sneeuwruiming. Wanneer sneeuwruimers over de fly-over rijden wordt de sneeuw naar de zijkant (vluchtstrook) geduwd, waarna deze verijst. In extreme gevallen is het mogelijk dat voertuigen van 30 meter hoogte worden gelanceerd via de sneeuwhopen in de bocht.
Inhoud |
Nederland
Nederland kent één volwaardig sterknooppunt.
-
Benelux (onvolledig)
- Kleinpolderplein (rotonde-stack-turbine)
- Prins Clausplein
- Ridderkerk (deels)
- Vaanplein (hybride stack-windmolen-trompet)
Het aantal zogenaamde halve-sterren is groter:
- Batadorp
- Coenplein
- De Baars
- De Hogt
- De Nieuwe Meer
- Ekkersweijer
- Hellegatsplein
- Hintham
- Princeville
- Werpsterhoek (Gepland)
- Zurich
Verenigde Staten
In de Verenigde Staten is een groot aantal sterknooppunten, stacks genaamd. Het uiterlijk varieert van vrij eenvoudige stacks met 2 of 3 niveau's, tot 5 niveau's bij meer complexe knooppunten. De meeste symmetrische stacks zijn te vinden in Texas, met name in Houston en Dallas. De meest complexe stacks en hybride vormen vindt men vooral in California met name in de regio Los Angeles. In andere staten komen stacks incidenteel voor, vaak maar één of twee per stedelijk gebied. In het midwesten zijn relatief weinig stacks, afgezien van Texas, en met name in het noordoosten en noordwesten van het land zijn ze vrijwel non-existent, wat mede te maken heeft met het feit dat hier veel sneeuw valt en stacks met hun lange en steile hellingen met gladheid grote verkeersproblemen veroorzaken. Vanwege het ontbreken van bermen op flyovers is het ruimen van sneeuw hierdoor extra gevaarlijk, voertuigen kunnen via een opzijgeschoven massa sneeuw van de flyover gelanceerd worden.
Stacks worden meestal onderscheiden van spaghetti interchanges, die vaak wel veel flyovers hebben, maar geen symmetrisch stack zijn.
Texas stack
Een bijzondere variant wordt wel de Texas-style stack genoemd, met 5 niveau's. Dit komt vanwege de aanwezigheid van frontage roads, alleen in Texas komt dit op grote schaal voor. De frontage roads vormen dan een vijfde niveau, meestal op maaiveld. Incidenteel zijn er extra flyovers voor tolstroken, HOV lanes of wisselstroken. Sommige stacks in Texas zijn meer dan 35 meter hoog. Een gangbare layout is één doorgaande snelweg verdiept op niveau -1, de frontage roads op het maaiveld, de tweede doorgaande snelweg op het niveau +1 en linksafslaande flyovers op de niveau's +2 en +3, waardoor men op het laagste niveau onder 4 gestapelde viaducten door rijdt. Beroemd is het High-Five Interchange in Dallas vanwege de vele fly-overs.
In de grote Texaanse metropolen komen veel stackknooppunten voor. Midden jaren 50 werd het in Houston zelfs verboden om een klaverblad als knooppuntoptie te overwegen, waardoor het stack de enige andere optie was, afgezien van een turbineknooppunt, waarvan er maar één in Texas is in Amarillo. Houston wordt ook wel "Stack City" genoemd vanwege de meer dan 25 stacks in verschillende vormen, maar Dallas doet hier nauwelijks voor onder, ook in de regio DFW zijn vrijwel alle knooppunten stacks of stack-achtig. Ook in San Antonio en Austin zijn veel stacks. Kenmerkend voor de regio's Dallas en Austin is dat veel stacks maar één rijstrook hebben, waardoor het knooppunt veel groter lijkt dan de doorvoercapaciteit feitelijk is.
Zie ook
In andere talen
- Duits (Deutsch): Malteserkreuz
- Engels (English): Stack interchange
- Frans (Français): Échangeur à quatre niveaux
- Deens (Dansk): Malteserkryds
