Wegnummer

Uit Wegenwiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Een wegnummer vormt een belangrijk element in de bewegwijzering. Veel (maar niet alle) wegen hebben een nummer. Sommige nummers zijn puur administratief van aard. Administratieve nummers komen in beginsel niet terug in de bewegwijzering en evenmin op landkaarten. De meeste wegnummers dienen echter niet alleen met als doel een weg in administraties aan te duiden, maar zij komen ook terug op de bewegwijzering en dientengevolge ook op landkaarten. Het is daarbij ook mogelijk dat het administratieve nummer van een weg afwijkt van het nummer dat op de bewegwijzering en landkaarten terugkomt.

Inhoud

Geschiedenis

Als eerste omvattende vorm van wegnummering wordt het systeem van de Routes Impériales van Napoléon uit 1811 gezien. Deze routes liepen kris-kras door het door Napoléon opgebouwde keizerrijk en waren mede bedoeld om troepenverplaatsingen makkelijker te maken. Veel van de toenmalige RI-wegen lopen thans door het buitenland. Ook door Nederland lopen een aantal dergelijke routes, zoals RI 59 vanaf Hasselt naar Den Bosch en RI 66 van Nijmegen naar Venlo. In Frankrijk komen vele nummers van het huidige wegennet van Routes Nationales nog overeen met deze oorspronkelijke nummers (zie voor een complete lijst het lemma Routes Impériales).

In Nederland hadden wegnummers in eerste instantie vooral een administratief belang. Ze kwamen onder andere terug in de verschillende rijkswegenplannen. Op de borden verschenen de nummers echter niet. Dat veranderde in de jaren '30 van de twintigste eeuw, toen een lijst met wegen met de letters A tot en met S werd opgesteld. Deze letters werden op de toenmalige kilometerstenen geplaatst.

Vanaf de jaren '50 van de twintigste eeuw verschenen E-wegen op de borden. Als partij bij het verdrag over Europawegen was Nederland verplicht om deze routes te bewegwijzeren. In deze periode werden ook de kilometerstenen steeds meer vervangen door grotere wegwijzers, die het snellere verkeer op de doorgaande wegen beter konden bedienen. De wegenletters uit de jaren '30 hebben niet meer op die nieuwere borden gestaan. In plaats daarvan werden belangrijkere routes zónder E-nummer voorzien van een N-nummer tussen de 89 en 99. De schildjes van toen hadden nog niet de nu bekende gele achtergrond, maar waren uitgevoerd tegen eenzelfde blauwe achtergrond als de wegwijzers zelf.

De wegenletters, de E-routes en de hoge N-nummers hadden uitsluitend een bewegwijzeringsfunctie. De nummers kwamen niet overeen met de administratieve aanduiding van de bewuste routes. Bewegwijzerde wegnummer hadden vaak meerdere onderliggende administratieve nummers en vaak ook meerdere wegbeheerders. De huidige Nederlandse wegennummering dateert van 1976. Sindsdien zijn de administratieve wegennummers en de nummers op de bewegwijzering grotendeels gelijk. Alleen E-wegen lopen nog over routes met afwijkende nationale nummers.

Systemen van wegnummering

De meeste landen leggen in hun wegnummering een onderverdeling aan naar soorten weg. Deze onderverdeling leidt ertoe dat een weg nooit alleen maar een nummer heeft (bijvoorbeeld 8732), maar dat altijd sprake is van de "zus of zo" 8732. Het verschilt echter per land, hoe de wegen precies worden onderverdeeld.

Wegbeheerder

Een mogelijke onderverdeling is de verdeling naar wegbeheerder: in het wegnummer is verwerkt of de weg in beheer is bij de nationale overheid of juist bij een decentrale overheid. Deze manier van onderverdelen komt bijvoorbeeld terug in Frankrijk, waar de nummering van wegen deels loopt langs de lijn Route Nationale - Route Departementale. Ook in landen als Duitsland (Bundesstrasse, Landstrasse, Kreisstrasse), Italië (Strade statale, Strade provinciale) en de Verenigde Staten komt de wegbeheerder terug in het wegnummer. In Nederland komt de wegbeheerder op een minder zichtbare manier terug in de wegnummering.

Kwaliteit

De andere dominante onderverdeling is een verdeling naar kwaliteit: autosnelwegen tegenover niet-autosnelwegen bijvoorbeeld, of routes van nationaal belang tegenover eerder regionale routes. Onder niet-autosnelwegen wordt in een aantal landen nog een nader onderscheid gemaakt tussen goed uitgebouwde doorgaande routes (expreswegen) en het spreekwoordelijke karrespoor. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld zijn de niet-autosnelwegen onderverdeeld in categorieën A, B en C. Een aantal Australische staten heeft dat systeem gevolgd. In Nederland daarentegen hebben alle genummerde niet-autosnelwegen in principe een N-routenummer, met uitzondering van wegen in de speciale categorieën s (stadsroute) en r (regionale/toeristische route). Ook in veel andere landen hebben autosnelwegen een eigen nummeringssysteem: vrijwel overal in Europa is dit het geval. Zuid-Afrika is een voorbeeld van een land waar het nummer van een weg afhangt van het belang van de route.

Routenummering

In een integraal systeem van routenummering komt ieder wegnummer maar één keer voor, ook al wordt er verder wel een onderscheid gemaakt naar de verschillende soorten weg. Routenummering gaat niet uit van de wegbeheerder, maar van de weggebruiker.

Er is in een gebied met een integraal routenummeringssysteem bijvoorbeeld maar één weg met nummer 1, of die nou in de categorie autosnelwegen of niet-autosnelwegen valt, of in de categorie rijkswegen of provinciale wegen. Het voordeel van een integraal systeem is vooral goed te zien bij routes waarvan de status verandert. De Nederlandse A2 bijvoorbeeld is in de stad Maastricht geen snelweg. Het nummer verandert daar van A2 in N2; voor de weggebruiker is echter nog steeds duidelijk dat hij op dezelfde route zit. Duitsland heeft daarentegen geen integraal systeem. Delen van de B14 worden op dit moment omgebouwd naar een autosnelweg die als nummer A96 heeft. Waar de ombouw nog niet is voltooid, gaat de weggebruiker van de A96 de B14 op; er is geen zichtbaar verband tussen beide nummers. Bovendien is er ná voltooiing van de A96 geen logisch verlopende B14 meer.

Er zit dus een duidelijk voordeel in het gebruiken van een integraal systeem, maar er zijn maar weinig landen die zo'n systeem gebruiken. De reden hiervoor is dat veel landen hun niet-autosnelwegen al genummerd hadden op het moment dat de autosnelwegen gezamenlijk een netwerk begonnen te vormen. De bestaande wegen hielden hun nummer, dus voor autosnelwegen moest een nieuw nummeringssysteem worden opgezet. De beide systemen voor snelwegen en niet-autosnelwegen kwamen daardoor naast elkaar te staan. Een praktisch argument is dat met name grotere landen bij gebruik van een integraal systeem sneller door de wegnummers heen zouden zijn, althans met zeer hoge nummers zouden moeten gaan werken.

Nederland heeft in 1976 het systeem van routenummering geïntroduceerd, waarbij elk routenummer aan een verbinding wordt toegekend, ongeacht wie de wegbeheerders zijn van die route. Overigens wil dat niet zeggen dat er in een routenummeringssysteem per se geen relatie zou zijn met de wegbeheerder. Routenummers onder de 100 zijn in Nederland meestal rijkswegen, wegnummers daarboven zijn doorgaans in beheer bij decentrale overheden (provincies, gemeenten, waterschappen en wegschappen).

Naast Nederland beschikken ook Polen en Tsjechië over routenummering. Australië schakelt thans ook over op een integraal nummeringssyteem.

Europawegen

E-routenummers vormen de uitzondering in de diverse landelijke wegnummeringssystemen. Er is in het Verdrag van Genève maar één soort E-routenummers vastgelegd en die kan over een eenvoudige enkelbaansweg lopen en over een zeer brede autosnelweg. De bij het E-wegensysteem horende groene kleur en het systeem van de prefix E en het bijbehorende nummer zijn in die zin vooral bedoeld om deze routes te doen onderscheiden van het nationale wegnummeringssysteem van de verdragsstaten.

Verdragsstaten kunnen zelf beslissen of ze E-wegen integraal in hun nummeringssysteem verwerken (bijvoorbeeld Denemarken), of dat zij naast het E-nummer een nationaal toegekend wegnummer voor de bewuste wegvakken blijven gebruiken (bijvoorbeeld Nederland, Duitsland en Frankrijk).

Routeschildjes

Op de hiervoor omschreven manier zijn de meeste genummerde wegen op de wereld gekomen aan een nummer van het stramien soort + nummer, oftewel snelweg 13, Alabama State Route 654, Bundesstrasse 3, National Highway 31, enzovoort. Om de bewegwijzering van routenummers eenvoudiger te maken, wordt op de bewegwijzering gewerkt met symbolen. De wijze waarop het wegnummer op de borden wordt gezet varieert per land. Dominant zijn twee systemen.

Vorm en kleurgebruik van het schild

Het eerste systeem is een systeem waaraan aan iedere soort weg (provinciale weg, autosnelweg, enzovoort) een aparte vorm of kleur van een schildje wordt toegekend, waarin alleen het nummer wordt geplaatst. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Duitsland, waar autosnelwegen een zeshoekig schildje hebben en Bundesstrassen een rechthoekig schildje. Alleen aan de vorm van het schildje kan men zien naar wat voor soort weg wordt verwezen. In landen als Tsjechië, Finland en Israël is de vorm van de schildjes voor alle soorten weg gelijk, maar kan men aan de kleur zien om wat voor soort weg het gaat. In Europa zijn de vormen van schildjes relatief eenvoudig, in Noord-Amerika zijn de vormen van schildjes exotischer. Canada gebruikt kroontjes voor King's Highways en veel Amerikaanse staten gebruiken de contouren van die staat als schildje voor State Routes.

Gebruik van een prefix

In het tweede systeem is de weergave van wegnummers gebaseerd op een prefix en een nummer. De prefix is daarbij de afkorting van de soort weg (bijvoorbeeld A of M voor snelweg). Achter deze prefix wordt vervolgens het nummer van de bewuste weg geplaatst, bijvoorbeeld A13. In het systeem van prefix + nummer is een apart schildje strikt genomen niet meer nodig. De platte tekst op de borden (al dan niet voorzien van een kader of een afwijkende tekstkleur voor de zichtbaarheid) geeft immers al alle noodzakelijke informatie. Toch heeft een aantal landen ervoor gekozen om het soort weg niet alleen uit de prefix te laten blijken, maar ook uit de kleur of vorm van het schildje. Beide systemen hiervoor omschreven systemen worden dan dus gecombineerd.

Een mogelijke variatie bij de weergave van routenummers is het onderscheid tussen een directe verwijzing (men bevindt zich al op de route of rijdt die ter plekke op) en een indirecte verwijzing (men zal pas in een later stadium op de weg komen). In Scandinavische landen bijvoorbeeld hebben indirecte wegnummers een afwijkend kader; de lijn is onderbroken terwijl dit bij directe verwijzingen niet het geval is. In andere landen wordt een indirect wegnummer tussen haakjes geplaatst. Dit gebeurt onder meer in het Verenigd Koninkrijk. Weer andere landen zetten indirecte wegnummers niet op een schildje, maar schrijven het nummer in platte tekst uit. Nederland doet dit bijvoorbeeld. Veel andere landen maken in hun bewegwijzering in het geheel geen onderscheid tussen directe en indirecte wegnummers. Duitsland, Italië en Spanje vallen in deze laatste categorie.

Nederland

Nederland nummert haar wegen conform het systeem prefix + nummer. De kleur van de routeschildjes op de borden verschilt per prefix. Wordt indirect naar een routenummer verwezen, dan worden deze kleuren echter niet gebruikt en wordt volstaan met platte tekst.

De gebruikte prefixen zijn:

Prefix Wegtype Schild: achtergrond Schild: letters Schild: vorm Schild: rand
A Autosnelweg rood wit rechthoek wit / geen
N Niet-autosnelweg geel zwart rechthoek geen / zwart
s Stadsroute wit zwart "spoel" zwart
r Regionaal/toeristisch bruin wit (cursief) rechthoek wit / geen

De rand van een wegnummerschild volgt in principe de kleurenregel, behalve bij ringspoelen, die altijd een rand krijgen, en bij N-nummerschilden op redesign-borden, die ook altijd een (dunne) rand krijgen.

Op een wegwijzerpaneel is sprake van een schildje, solitair geplaatst langs de rijbaan wordt gesproken van een bevestigingsbord.

Het verdelen van wegnummers over een gebied

Om wegnummering voor wegbeheerders werkbaar en voor weggebruikers begrijpelijk te houden, worden wegnummers niet lukraak verdeeld, maar worden zij conform een systeem toegekend aan de routes die een wegnummer moeten krijgen. De belangrijkste systemen hiervoor zijn de volgende, waarbij moet worden opgemerkt dat met name het tweede en het derde systeem vaak met elkaar worden gecombineerd.

Grid

Grid is de Engelse vertaling van raster. In de wegenbouw houdt deze term in dat routes parallel aan elkaar worden gebouwd, doorgaans in noord-zuidrichting en in oost-westrichting. Is de wegnummering van een gebied op een grid gebaseerd, dan worden meestal de even nummers toegekend aan de noord-zuidrichting en de oneven nummer aan de oost-westrichting (of omgekeerd). De nummers lopen daarbij af en op naarmate men naar buiten beweegt. De meest westelijke route heeft bijvoorbeeld nummer 1, de direct oostelijk daarvan lopende route heeft nummer 3, daarna volgt nummer 5 enzovoort. Het baseren van wegnummering op een grid is met name praktisch, wanneer het wegennet ook in een grid is gebouwd. Dat laatste is echter niet noodzakelijk. Het systeem van E-wegen is bijvoorbeeld gebaseerd op een grid, terwijl het Europese wegennet zelf niet als zodanig is gebouwd.

Verdeling naar het belang van de route

In dit systeem worden aan de belangrijkere routes lage of ronde nummers toegekend. Een voorbeeld van dit systeem is Duitsland, waar de autosnelwegen met nummers 1 tot en met 9 zijn toegekend aan de grote nationale assen, de tweecijferige nummers zijn toegekend aan kleinere routes die wel nationaal belang hebben en de driecijferige nummers zijn toegekend aan autosnelwegen met een eerder regionaal karakter. In Nederland zijn routes met één of twee cijfers in beheer bij Rijkswaterstaat en driecijferige routes bij decentrale overheden. Ook die keuze kan binnen deze categorie worden gebracht.

Regionale verdeling

In dit systeem worden de wegnummers op regio gegroepeerd en kan men aan een wegnummer dus zien in welke regio de route begint (of eindigt; dit is uiteraard een kwestie van gezichtspunt). Nederland maakt gebruik van dit systeem. De routes 1 tot en met 10 beginnen alle in de regio Amsterdam, routes 11 tot en met 20 zijn toegekend aan Zuid-Holland, enzovoort.

Externe links

  • Monterie.com Deze website laat uitstekend zien dat er vele manieren van wegnummering zijn en nog veel meer manieren om binnen het eenmaal gekozen systeem de wegen van een bepaald gebied van een nummer te voorzien.
  • Harry's wegnummers Deze website geeft een fotografisch overzicht van alle wegnummers in Nederland.