Zwitserland

Schweiz - Suisse - Svizzera
Hoofdstad	Bern
Oppervlakte	41.284 km²
Inwonertal	7.739.000
Lengte wegennet	71.345 km
Lengte snelwegennet	1.604 km
Eerste snelweg	1955
Benaming snelweg	Autobahn/Autoroute
Verkeer rijdt	rechts
Nummerplaatcode	CH

Zwitserland is een land aan de westkant van het midden van Europa. Het land heeft bijna 8 miljoen inwoners op een oppervlakte even groot als Nederland. De hoofdstad is Bern, de grootste stad is Zürich.

Inleiding

Het land wordt bovenal gekenmerkt door de Alpen, die oost-west door het land verlopen. Het grootste gedeelte van de bevolking woont echter in het vlakkere Mittelland, waarin de grote steden Basel en Zürich, alsmede de hoofdstad Bern liggen. Aan de noordwestkant van het land wordt Zwitserland weer bergachtiger; daar ligt de Jura. Aan de zuidkant van de Alpen loopt het Italiaanstalige gedeelte van Zwitserland uit in de Italiaanse Povlakte. Het land grenst in het noorden aan Duitsland, in het oosten aan Oostenrijk en Liechtenstein, in het zuiden aan Italië en in het westen aan Frankrijk. Grote rivieren zijn de Rhein en Rhône. Grote steden zijn Zürich, Basel, Genève, Bern, Winterthur, Lausanne en St. Gallen. De officiële talen zijn Duits, Frans, Italiaans en Raetoromaans.

Wegennet

Het snelwegennet van Zwitserland.

In Zwitserland ligt een totaal van 71.011 km wegen, waarvan 1.600 kilometer autosnelwegen (2012). De meeste wegen zijn in beheer van gemeentes en kantons. Vrijwel alle autosnelwegen zijn in beheer van de federale overheid, evenals enkele pasroutes die niet als autosnelweg zijn uitgebouwd. Wegen in beheer bij de federale overheid zijn tolplichtig. Hiervoor moet de weggebruiker een wegenvignet kopen, waarmee hij een jaar lang gebruik mag maken van de federale wegen. Alle andere overheidswegen zijn tolvrij en worden voldaan uit de wegenbelasting die iedere autobezitter in Zwitserland aan zijn kanton moet betalen. Er zijn tenslotte enkele private wegen, waarvoor mogelijk wel tol moet worden betaald. Een bekend voorbeeld daarvan is de tunnel onder de Grote Sint Bernardpas.

In het Zwitserse wegennet vallen naast de autosnelwegen de passen op - en dan met name die passen die de verschillende delen van het land met elkaar verbinden. Gezien de centrale ligging van Zwitserland in West-Europa vormen deze passen ook vaak belangrijke noord-zuidverbindingen binnen Europa. Prominente noord-zuidverbindingen zijn de Sint Bernhard, de Simplon, de Gotthard en de San Bernardino. De Gotthardroute is vrijwel geheel als autosnelweg uitgebouwd; alleen de tunnel onder de pas zelf (met 16 kilometer een van de langste ter wereld) is tweestrooksweg. Hierdoor is de Gotthardroute de drukstbereden noord-zuidroute van Zwitserland, met regelmatige files tot gevolg.

De San Bernardinopas is ook ondertunneld. Men bereikt de tunnel over een goed uitgebouwde (grotendeels vierstrooks)weg die verder aansluit op het snelwegennet. Dit maakt de San Bernardino met name op drukke dagen een werkbaar alternatief voor de Gotthard. De andere genoemde prominente pasroutes, evenals de minder prominente pasroutes, hebben geen goede aansluiting op het snelwegennet. Zij zijn daardoor minder populair bij het internationale transitverkeer.

Op drukke dagen staan op de noord-zuidroutes van Zwitserland veel files. Vooral voor de tweestrooks Gotthardtunnel moeten weggebruikers dan vaak uren wachten. Vrachtverkeer is op dat soort drukke dagen aan extra restricties onderworpen. Om veiligheidsredenen mag het vrachtverkeer maar in één richting door de tunnel rijden, dus op het ene moment mag noord-zuidvrachtverkeer door de tunnel en moet zuid-noordvrachtverkeer wachten, op het andere moment is het omgekeerd. Wachtend vrachtverkeer wordt opgevangen op speciale parkeerplaatsen ruim voor de tunnel (Blockabfertigung). Ook op de San Bernardinoroute wordt op drukke dagen met dit systeem gewerkt.

Gezien de overbelasting van de transalpineroutes bestaat een sterke roep om deze routes te verbreden en verder uit te bouwen. Zo is bijvoorbeeld een verdubbeling van de Gotthardtunnel voorgesteld. Deze plannen zijn tot op heden echter zelf steeds afgewezen. Het ligt in Zwitserland (evenals in Oostenrijk) gevoelig om het wegennet uit te moeten breiden voor buitenlands transitverkeer - althans zo wordt dat gevoeld, ondanks het feit dat er ook het nodige Zwitserse vrachtverkeer naar de andere kant van de Alpen moet. In de jaren 1990 hebben de tegenbewegingen uit de Alpenregio's en de milieubeweging het volk in een referendum weten te winnen voor het zogenaamde Initiative des Alpes, een initiatiefwet die erop neerkomt dat de transalpine-autosnelwegen niet verder worden uitgebouwd en er zware belastingen worden geheven op transalpine-vrachtverkeer. Met de opbrengsten daarvan worden treintunnels aangelegd waardoor onder meer treinen zullen rijden met vrachtwagens erop. Nu al kunnen vrachtwagens de hoge wegenbelasting voorkomen door in plaatsen als Freiburg im Breisgau en Milaan hun vrachtwagen op de trein te laden om op die manier over de Alpen heen te worden vervoerd. In de toekomst zou deze route sneller moeten worden met nieuwe treintunnels.

Bergpassen

Zwitserland is ook vooral bekend om haar bergpassen. Diverse bergpassen zijn meer dan 2.000 meter hoog. De meest belangrijke bergpassen hebben ook een wegtunnel onder zich door lopen. De meesten zijn vooral van het belang voor het toerisme, en maar weinig hoge bergpassen worden in de winter ook opengehouden. Met name de Simplonpass en de Gotthardpass zijn goed uitgebouwd.

Wegclassificatie

Er zijn in Zwitserland diverse typen wegen. De aanduiding van één weg kan verschillen en de begrippen overlappen elkaar.

Nationalstrasse

De hoogste klasse is de Nationalstrasse. Niet alle snelwegen zijn Nationalstrassen en niet alle Nationalstrassen zijn snelwegen. De Nationalstrassen omvatten doorgaans Autobahnen en Autostrassen, welke overlappen. Zo is de Nationalstrasse 2 de A2 van Basel naar Chiasso, en staat beter bekend als de A2. Doordat de Gotthardtunnel geen snelwegstatus heeft heet de weg aldaar Autostrasse 2. Zo geldt dat ook voor bijna alle andere Autobahnen. De niet-kantonale Autobahnen vallen altijd samen met de Nationalstrasse.

Classificatie

Er zijn drie typen Nationalstrassen;

• 1e klasse. Enkel motorvoertuigen, doorgaans ongelijkvloers, gescheiden rijbanen. Deze zijn in de regel uitgevoerd als Autobahn.
• 2e klasse. Enkel motorvoertuigen, doorgaans ongelijkvloers, niet altijd gescheiden rijbanen. Meestal Autostrasse.
• 3e klasse. Open voor al het verkeer, vaak gelijkvloerse kruisingen. Hauptstrassen.

Autostrasse

De Autostrassen in Zwitserland zijn doorgaans ongelijkvloers, maar kennen geen rijbaanscheiding en tellen vaak slechts één rijstrook per richting. De maximumsnelheid is 100 km/uur. Bekende Autostrassen zijn de A13 rondom de San Bernardinotunnel en de A2 in de Gotthardtunnel. De bewegwijzering is gelijk aan snelwegen met groene borden.

Hauptstrasse

Zie ook Hauptstrasse.

Hauptstrassen zijn hoofdwegen in het beheer van de kantons. De bewegwijzering is hier met blauwe borden. De Hauptstrassen zijn genummerd, maar alleen de belangrijkste nummers worden ook daadwerkelijk aangegeven.

Nebenstrasse

Nebenstrassen zijn de onderste categorie wegen, waarvan de enige vereiste is dat ze verhard zijn. Deze wegen worden niet of met witte wegwijzers bewegwijzerd. Een groot aantal Nebenstrassen zijn voor gemotoriseerd verkeer verboden omdat er in Zwitserland vrij veel autovrije dorpen en plattelandsgebieden bestaan. Alleen verkeer met een ontheffing mag er dan rijden. Sommige Nebenstrassen zijn te smal voor twee auto's om te passeren, men moet dan uitwijken.

Feldstrassen en Waldstrassen

Deze wegen zijn in de regel onverhard en alleen bedoeld voor landbouw- of bosbouwverkeer. Er mogen dan ook vrachtwagens of andere grote voertuigen komen die voor landbouw of bosbouwdoelen er moeten zijn, maar ze hebben geen verkeersfunctie.

Wegnummering

De genummerde wegen in Zwitserland kunnen worden onderverdeeld in de A-wegen (autosnelwegen en hoofdwegen in beheer van de federale overheid) en de H-wegen. Voor A-wegen wordt gewerkt met een zeshoekig schildje, vergelijkbaar met het Duitse Autobahnschildje, maar dan met een bordeauxrode achtergrond. Voor H-wegen wordt gewerkt met een staand rechthoekig schildje met een blauwe achtergrond. In beide gevallen staat alleen het nummer in het schildje vermeld, geen prefix.

De wegnummering van beide systemen volgt een vergelijkbaar patroon. A-wegen en H-wegen volgen vergelijkbare routes en lopen vaak zelfs direct parallel aan elkaar. De routes met de lage nummers zijn de belangrijkere routes die door heel Zwitserland lopen. De A1 en H1 lopen van Genève naar St. Gallen, de A2 en H2 lopen van Basel naar Chiasso, en de A3 en H3 lopen van Basel naar het zuidoosten. Naarmate wegnummers hoger worden, hebben zij minder nationaal belang. In die gevallen is doorgaans ook geen sprake meer van parallel lopende autosnelwegen en niet-autosnelwegen. Er is simpelweg te weinig belang om ook een autosnelweg aan te leggen. Alleen in de dichtbevolkte omgeving van Zürich bevinden zich enkele snelwegen met hogere nummers.

De A1 kent tenslotte enkele korte aftakkingen (Zubringers), waar achter het nummer A1 een toevoeging wordt gezet, bijvoorbeeld de A1a (bij Genève) en de A1L (bij Zürich).

Bewegwijzering

Zie ook Bewegwijzering in Zwitserland.

Bewegwijzering in Zwitserland is uitgevoerd in blauw, groen of wit. Een groene achtergrondkleur wordt gebruikt voor de wegen in federaal beheer, waarvoor dus ook een wegenvignet nodig is. Een blauwe achtergrondkleur wordt gebruikt voor alle andere wegen, en overigens ook voor verwijzingen vanaf autosnelwegen naar verzorgingsplaatsen. Op gemeentelijke wegen worden witte borden gebruikt met zwarte letters. Ook verwijzingen naar stadsdelen en objecten verschijnen in die kleurstelling. Het gebruikte lettertype is Frutiger.

In het viertalige Zwitserland wordt de bewegwijzering altijd uitgevoerd in de ter plaatse gebruikte taal. In Raetoromaanstalige gebieden wordt echter standaard in het Duits bewegwijzerd. Als het om verwijzingen naar plaatsnamen gaat, wordt altijd het endoniem gebruikt; in zoverre dus een afwijking van de regel dat in de lokale taal wordt bewegwijzerd.

Op autosnelwegen worden de afritten genummerd. Dit gebeurt met opvolgende nummers; knooppunten zijn in de nummering geïntegreerd. Wegnummers worden maar in beperkte mate vermeld. In de richtinggevende bewegwijzering op de autosnelwegen komen ze alleen terug op knooppunten. Daarnaast worden de wegnummers herhaald op afstandenborden. E-wegen worden hetzelfde behandeld. Op het onderliggend wegennet worden de wegnummers onder H20 vrijwel overal aangegeven; hogere wegnummers echter maar in beperkte mate.

Maximumsnelheid

De maximumsnelheid in Zwitserland is 50 km/h binnen de bebouwde kom en 80 km/h daarbuiten. Op Autostrassen geldt 100 km/h en 120 km/h op Autobahnen. De huidige maximumsnelheid van 120 km/h is in gebruik sinds 1 januari 1984. Daarvoor golden andere maximumsnelheden. Voor 1966 gold er geen maximumsnelheid op Autobahnen in Zwitserland, in dat jaar is een richtgeschwindigkeit ingevoerd, die op 17 november 1973 werd omgezet in een maximumsnelheid van 100 km/h vanwege de oliecrisis. Deze maximumsnelheid was niet handhaafbaar en is per 14 maart 1974 naar 130 km/h verhoogd. Deze maximumsnelheid heeft 10 jaar bestaan en werd toen verlaagd naar 120 km/h. In Zwitserland gold ook lange tijd een maximumsnelheid van 60 km/h binnen de bebouwde kom, namelijk tussen 1959 en en 1984. Deze maximumsnelheid was ook in Oost-Europa nog lange tijd gangbaar.

Invoering	Binnen de kom	Buiten de kom	Autostrassen	Autobahnen
1904	10 km/h	30 km/h	-
1914	18 km/h	40 km/h
1932	opheffen limieten
1 juni 1959	60 km/h	ongelimiteerd (Richtgeschwindigkeit vanaf zomer 1966
1 januari 1973		100 km/h		ongelimiteerd (Richtgeschwindigkeit)
17 november 1973				100 km/h
14 maart 1974				130 km/h
1 januari 1977		100 km/h
1 januari 1984	50 km/h	80 km/h	80 km/h de facto 100 km/h	120 km/h
20 december 1989			de jure 100 km/h

Modal split

Reizigersvervoer

De modal split in Zwitserland in 2011 (reizigerskilometers).

Modaliteit	aandeel
Auto	79,2%
Trein	17,2%
Lokaal OV	3,6%

Vrachtvervoer

Modal split tonkilometers in 2010.

Modaliteit	aandeel
Vrachtwagen	59,8%
Spoor	40,2%

Zie ook

• Lijst van wegtunnels in Zwitserland
• Alpen-Initiative

Externe links

• Autobahnen der Schweiz

Referenties

Wegen van Europa

Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgarije • Cyprus • Denemarken • Duitsland • Estland • Finland • Frankrijk • Georgië • Griekenland • Hongarije • Ierland • IJsland • Italië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtenstein • Litouwen • Luxemburg • Macedonië • Malta • Moldavië • Montenegro • Nederland • Noorwegen • Oekraïne • Oostenrijk • Polen • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovenië • Slowakije • Spanje • Tsjechië • Turkije • Vaticaanstad • Verenigd Koninkrijk • Wit-Rusland • Zweden • Zwitserland in cursief landen die deels in Europa liggen of met Europa geassocieerd worden