Autoput Bratstvo i Jedinstvo

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Autoput Bratstvo i jedinstvo.svg
Autoput Bratstvo i Jedinstvo map.png
M1
Begin Korensko Sedlo (YU/A)
Einde Gevgelija (YU/GR)
Lengte 1.182 km
Route

Flag of Austria.svg

Centrum.svg Kranj

Centrum.svg Ljubljana

Centrum.svg Novo Mesto

Centrum.svg Zagreb

Centrum.svg Slavonski Brod

Centrum.svg Sremska Mitrovica

Centrum.svg Beograd

Centrum.svg Niš

Centrum.svg Kumanovo

Centrum.svg Skopje

Centrum.svg Gevgelija

Flag of Greece.png

De Autoput “Bratstvo i jedinstvo” was de belangrijkste verkeersader van Joegoslavië en had het wegnummer M1.

Naamgeving

De Nederlandse vertaling is “Weg van de broederschap en eenheid”. Dit was het motto dat werd gebruikt in Joegoslavië om de eenheid tussen de volkeren na de Tweede Wereldoorlog te benadrukken. De term is begin jaren 60 geïntroduceerd, maar na het uiteenvallen van Joegoslavië begin jaren 90 is de term in onbruik geraakt. De term “autoput” doet vermoeden dat het om een snelweg gaat; het grootste deel was echter geen snelweg maar een brede 1+1-weg met overigens een aanzienlijk aantal ongelijkvloerse kruisingen. Pas in de loop der jaren zijn er stukken tot snelweg omgebouwd. Na het uiteenvallen van Joegoslavië werd dat proces geïntensiveerd. De weg verbond 4 van de 6 Joegoslavische deelrepublieken met elkaar: Bosnië-Herzegovina en Montenegro werden niet aangedaan, maar de weg kwam wel vlak langs de grens met Bosnië-Herzegovina.

De weg werd ook wel "Transjugoslavenska autocesta" of "Transjugoslavenska autoput" genoemd.

Routebeschrijving

De weg begon op de grensovergang Korensko Sedlo/Wurzenpaß met Oostenrijk, hetgeen de enige bergpas was op de route. Eenmaal in het dal van de Sava verliep de weg zuidoostwaarts via Ljubljana, Novo Mesto en Zagreb naar Beograd. Vanaf Beograd liep de weg in zuidelijke richting verder naar Niš, Kumanovo, Skopje en Gevgelija naar de Joegoslavisch-Griekse grens.

Karakteristieken

De oorspronkelijke weg was ontworpen met een breedte van 3,75 meter per rijstrook. Aan bede zijden was nog een smalle strook van 0,75 meter, en een berm van 1,5 meter.

Geschiedenis

Bouw

Na de Tweede Wereldoorlog lag Joegoslavië grotendeels in puin en was een snel herstel en nieuwbouw van infrastructuur nodig. Er werden vrijwilligersorganisaties van jongeren (ORA = Omladinska Radna Akcije) opgericht die zich onder andere bezighielden met de bouw van deze nieuwe weg. Op 1 april 1948 werd aangevangen met de bouw van het deel Zagreb-Beograd. In twee jaar tijd werd de weg door 250.000 jongeren aangelegd.
In 1958 werd besloten tot aanleg van het deel Zagreb-Ljubljana. Nog geen maand later werd aangevangen met de bouw en 6 maanden later was de weg klaar, waarna de weg op 23 november 1958 werd geopend bij Novo Mesto.[1] Hier hadden bijna 54.000 jongeren aan de aanleg gewerkt. In 1959 werd de weg aangelegd tussen Paraćin en Niš en tussen Demir Kapija en Negoti, tussen 1960 en 1962 werd de rest gebouwd in Servië en Macedonië waarna in 1963 de weg om Beograd werd aangelegd.[2]

Het eerste stuk dat werd geopend was de 382 kilometer lange weg van Zagreb naar Beograd. Die opening was op 27 juli 1950[3]. De weg Paraćin-Niš werd geopend op 22 november 1959[4]. De officiële opening bij Skopje was op 13 november 1961.[5]

Stand in 1979

In 1979 bestond 180 kilometer van deze weg uit snelweg, waarvan 145 kilometer in Servië.[6]

Stand in 1990

In 1990, een jaar voordat de oorlog uitbrak in Joegoslavië, was 485 kilometer (41%) van de 1.182 kilometer tot snelweg uitgebouwd[7]. Per deelrepubliek was het volgende aantal kilometers tot snelweg uitgebouwd:

  • Slovenië: 32 van de 184 km
  • Kroatië: 189 van de 307 km
  • Servië: 265 van de 500 km
  • Macedonië: 54 van de 192 km

Tol

De snelwegdelen waren tolplichtig. Buitenlanders betaalden (op basis van hun kentekenplaat) over het algemeen een hogere tol dan Joegoslaven. Het was een gesloten tolsysteem waarbij tolstations aanwezig waren aan het einde van een afgebouwd stuk snelweg. Als er een nieuw stuk weg gereedkwam werd daar een nieuw tolstation neergezet en werd het oude afgebroken.

Verkeersintensiteiten

In 1986 kende de weg de volgende intensiteiten[8]

Lokatie AADT
Hrušica 7.390
Šentvid 8.122
Malence 11.000
Jankomir 11.301
Ivanja Reka 14.399
Lipovac 9.524
Šimanovci 13.977
Surcin 14.052
Bubaj Potok 16.863
Trupale 8.948
KP Dom 5.984
Miladinovci 5.774
Gevgelija 5.136

Tegenwoordig

Slovenië

Het deel tussen de Oostenrijkse grens en Hrušica is tegenwoordig genummerd als de R201. Tussen Hrušica en Lesce is de weg genummerd als de R452. Het deel tussen Lesce en Naklo is omgebouwd tot snelweg A2. Vanaf Naklo loopt nog een oud stuk weg als R411, R412 en R211 naar Ljubljana, maar door de omlegging van de snelweg om Kranj naar Ljubljana in de jaren '80 is ook dit stuk al sindsdien niet meer als zodanig in gebruik. De route tussen Ljubljana en de Kroatische grens loopt nu over de snelweg A2. De G106 bij Šmarje-Sap en de R448 bij Trebnje en Otočec volgen nog het tracé van de oude weg, parallel aan de snelweg.

Kroatië

Na de oorlog werden de wegdelen die nog geen snelweg waren hernoemd naar D4. In de loop der jaren zijn de overgebleven stukken weg omgebouwd naar snelweg zodat de oorspronkelijke weg, alsmede wegnummer D4, in Kroatië geheel is verdwenen. De weg is nu genummerd als A3.

Servië

Tot 2011 heeft de weg nog M1 geheten. Na enkele hernummeringen is de weg tussen de Kroatische grens en Beograd uiteindelijk hernoemd in A3. De rest van het tracé is genummerd als A1. De niet tot snelweg omgebouwde stukken, waar de A1 een ander tracé volgt, in het zuiden van Servië dragen nummer IIB-259. Daar liggen nog originele stukken van de oude weg.

Noord-Macedonië

Grote delen zijn in Noord-Macedonië omgebouwd tot snelweg en zijn nu genummerd als A1. Er is nog een kleine 30 kilometer over van het oorspronkelijke tracé dat nog niet tot snelweg is omgebouwd, maar al wel het wegnummer A1 draagt.

Media

In 1996 zond de VPRO een documentaire uit over de geschiedenis van deze weg en de situatie langs de weg net na de oorlog.[9]

In andere talen

  • Nederlands: Weg van de Broederschap en eenheid
  • Engels (English): Highway of Brotherhood and Unity
  • Sloveens (Slovenščina): Avtocesta Bratstvo in enotnost
  • Kroatisch (Hrvatski): Autocesta Bratstvo i jedinstvo
  • Servisch (Cрпски): Аутопут Братство и јединство
  • Macedonisch (Македонски): Автопат Братство и единство
  • Frans (Français): Autoroute de la Fraternité et de l'Unité
  • Duits (Deutsch): Straße der Brüderlichkeit und Einheit
  • Albanees (Shqip): Autostrada Bashkim dhe Vëllazërim

Referenties