Bak van Amelisweerd

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bak van Amelisweerd.jpg

De bak van Amelisweerd is een open tunnelbak in de A27 bij Utrecht, tussen de knooppunten Lunetten en Rijnsweerd. De A27 verloopt hier verdiept door het landgoed Amelisweerd met 4+6 rijstroken.

Kenmerken

De bak van Amelisweerd is onderdeel van een verdiepte ligging van de A27 tussen de knooppunten Lunetten en Rijnsweerd en de A27 telt 4 rijstroken richting zuiden en 6 richting noorden. De bak is ongeveer 650 meter lang en 52 meter breed. De bak ligt in de rand van het landgoed Amelisweerd. De N411 gaat met een viaduct over de bak van Amelisweerd heen. Tussen het knooppunt Lunetten en de noordzijde van de betonnen bak loopt de A27 beneden de grondwaterstand. De bak is deels begroeid met klimplanten. De A27 stijgt door de bak van Amelisweerd ongeveer 5 meter, van 0 tot 5 meter NAP.

Geschiedenis

De bouw van de Bak van Amelisweerd.

Voorgeschiedenis

Oorspronkelijk verliep het noord-zuidverkeer langs de oostzijde van Utrecht over de rijksweg 22, wat nu de Waterlinieweg is. In de jaren '70 werden de A2 en A12 aan de west- en zuidzijde van Utrecht verbreed, maar aan de oostzijde van Utrecht moest al het verkeer nog over de 2x2 rijstroken tellende rijksweg 22. Vanaf de jaren '70 werd ook de rijksweg 27 gepland, die door het westelijk deel van het beboste landgoed Amelisweerd zou lopen. De stad Utrecht was, afgezien van de sportparken, nog niet over de Waterlinieweg gegroeid. De wijk Lunetten bestond nog niet. In 1971 kwam het eerste deel van de A27 gereed ten noorden van Utrecht. In 1981 opende het deel tussen knooppunt Everdingen en Lunetten, waarmee nog de ontbrekende schakel aan de oostzijde van Utrecht overbleef, in combinatie met de late aanleg van de A28 tot aan Amersfoort. Doorgaand verkeer gebruikte de Waterlinieweg, die gestroomlijnd was. Tussen knooppunt Lunetten en knooppunt Rijnsweerd hoefde men enkel over het verkeersplein Laagraven, de overige kruispunten waren ongelijkvloers.

Aanleg

De Bak van Amelisweerd bij openstelling in 1986.

De geplande aanleg van de A27 was één van de meest omstreden projecten onder de milieubeweging, en protesten vonden eind jaren '70 plaats tegen de aanleg van de A27. In 1982 moest er een beslissing worden genomen door de Tweede Kamer voor de aanleg van de A27, die met een krappe meerderheid werd goedgekeurd. De aanleg van de bak begon ook direct, en werd om het landgoed Amelisweerd te ontzien, verdiept aangelegd. Deze verdiepte aanlegging bestond uit twee delen; een deel vanaf het knooppunt Lunetten tot de bak, dat verdiept werd aangelegd in een folie om het grondwater tegen te houden. Dit kon echter niet ter hoogte van Amelisweerd, omdat het folie veel breder was dan de autosnelweg, en daardoor is ter hoogte van Amelisweerd gekozen voor een betonnen bak die het grondwater tegen houdt. Deze heeft minder ruimtebeslag dan het folie-gedeelte ten zuiden daarvan. De aanleg van de bak ging niet zonder slag of stoot, en actievoerders klommen in de bomen om de kap tegen te houden. Uiteindelijk is het bos door de ME op 24 september 1982 ontruimd en werden 465 bomen diezelfde dag gekapt. De bak kwam in 1985 grotendeels gereed en de A27 is op 29 oktober 1986 opengesteld voor het verkeer, tegelijkertijd met de tweede rijbaan van de A28 tot de aansluiting Den Dolder.

Latere aanpassingen

Dat de aanleg noodzakelijk was, wezen de verkeerstellingen wel uit. Reeds 4 jaar na openstelling maakten dagelijks al 118.000 voertuigen van de A27 gebruik.[1] Dit steeg naar 194.000 voertuigen in 2006, waardoor uitbreiding van de wegcapaciteit gewenst is. Bij de aanleg van de bak van Amelisweerd is ruimte vrijgehouden voor een verbreding, zo waren er volgens de ontwerprichtlijnen zowel links als rechts vluchtstroken aanwezig, immers bij rijbanen van 4 of meer rijstroken per richting was het gewenst een linker vluchtstrook toe te passen. In 2011 en 2012 is de rijbaan richting noorden van 4 naar 6 rijstroken verbreed, zodat er 3 doorgaande rijstroken op de A27 zijn, en 3 rijstroken voor verkeer vanaf de A12 naar de A28. Op 1 juni 2012 was dit project voltooid.

Toekomst

Een render van de A27 ter hoogte van de Bak van Amelisweerd.

De hoge verkeersintensiteiten van 200.000 voertuigen per etmaal en het grote aantal weefbewegingen maakt een structurele verbreding van de bak van Amelisweerd noodzakelijk. Het plan voor uitbreiding voorziet in een dwarsprofiel van 14 rijstroken tussen de knooppunten Lunetten en Rijnsweerd, waarvoor de bak aan weerszijden met 15 meter verbreed zal worden, en de bak deels overkapt zal worden als een groot ecoduct. De uitbreiding is vanwege de hoge grondwaterstand technisch complex, met name voor wat betreft het deel ten zuiden van de bak waar folie ligt om het grondwater tegen te houden, in combinatie met twee spoorviaducten die niet eenvoudig aangepast kunnen worden. In 2011 en 2012 zijn hiervoor verdere studies uitgevoerd. Het is gewenst om de uiteindelijke verbreding rond 2020 gereed te hebben.[2]

Voorgeschiedenis

De Bak van Amelisweerd is in 1986 opengesteld. Alhoewel destijds door sommigen bekritiseerd als "overbodig", reden er 4 jaar na openstelling al 118.000 voertuigen door de Bak van Amelisweerd, meer dan de capaciteit van de parallelle Waterlinieweg. De intensiteiten groeiden met het ontwikkelen van nieuwe woon- en werklocaties rond Utrecht en de algemene bevolkingsgroei. In 2002 reden er al 187.000 voertuigen door de bak. In de periode 2009-2013 zijn de meeste aansluitende snelwegen verbreed om de extreme congestie rond Utrecht met succes significant te verminderen. Ook is om terugslag van files in de Bak van Amelisweerd op de A12 te verminderen, een extra rijstrook gerealiseerd richting noorden, zowel voor doorgaand verkeer op de A27 als verkeer vanaf de A12 naar de A28. Het verkeer werd hierbij echter niet ontweven, wat noodzakelijk is om op de lange termijn grote congestie aan de oostzijde van Utrecht te voorkomen. Vanwege het geringe doorzicht en gebrek aan fysieke ruimte in de verbindingsweg in het knooppunt Rijnsweerd vanaf de A28 naar de A27 kon richting zuiden geen derde rijstrook gerealiseerd worden.

Knelpunten

De Bak van Amelisweerd heeft enkele knelpunten. Naast technische knelpunten zoals de spoorviaducten en het folie onder de snelweg ten zuiden van de bak zijn er verkeerskundige knelpunten. In de Bak van Amelisweerd komen verschillende zware verkeersstromen samen welke moeten worden ontweven. Normaliter worden hiervoor vlechtwerken toegepast, een vergelijkbare situatie is de A4 tussen de knooppunten Ypenburg en Prins Clausplein, of de A2 bij het knooppunt Batadorp. Een vlechtwerk heeft echter een significant ruimtebeslag, namelijk circa 250 - 280 meter in de breedte, tegen 52 meter in de huidige bak. Bij een vlechtwerk zou een wezenlijk deel van het bos van Amelisweerd moeten verdwijnen.

Voorgenomen oplossing

Na een intensieve onderzoeksperiode tussen 2008 en 2012 waarin tal van varianten zijn onderzocht en afgevallen kwam naar voren dat het splitsen van de verkeersstromen het beste in de bestaande knooppunten kan plaatsvinden. Beide knooppunten worden daarbij aangepast met nieuwe verbindingswegen en bypasses. In de voorgenomen oplossing wordt de Bak van Amelisweerd met 15 meter aan weerszijden verbreed en over 250 meter overkapt zal worden en de bomen te herplanten. In de bak komen dan 14 rijstroken, 7 per richting, gesplitst in twee rijbanen per richting, met een configuratie van 2+5+5+2 rijstroken.

Procedures

Het proces startte in 2008 met de publicatie van een startnotitie. In 2010 is een voorkeursalternatief door het Rijk, de provincie Utrecht en de gemeente Utrecht vastgesteld. In de periode 2011-2013 zijn diverse varianten uitgewerkt voor met name het traject Lunetten - Rijnsweerd. De minister was voornemens om de Bak van Amelisweerd met 15 meter aan weerszijden te verbreden. Hiertegen was politieke weerstand, maar een rapport van de commissie Schoof wees uit dat een verbreding de enige verkeersveilige oplossing is. In 2014 is de voorkeursvariant vastgesteld. Op 14 maart 2016 is het ontwerp-tracébesluit ondertekend, dat vanaf 10 mei 2016 ter inzage lag.[3][4][5] Vervolgens is in december 2016 het definitieve tracébesluit vastgesteld, dat vanaf 19 januari 2017 ter inzage lag.[6] Er zijn 25 beroepen ingesteld tegen het tracébesluit, waaronder over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De Raad van State heeft hierover op 17 mei 2017 prejudiciële vragen gesteld aan het Europese Hof van Justitie.[7] Op 17 juli 2019 werd het tracébesluit vernietigd omdat de PAS aan de basis van de besluitvorming lag.[8] De bezwaren tegen het project zijn niet inhoudelijk behandeld.

  • 17 juli 2019: vernietiging tracébesluit vanwege PAS
  • 19 januari 2017: ter inzagelegging definitief tracébesluit
  • 8 december 2016: vaststelling definitief tracébesluit
  • 10 mei 2016: ter inzagelegging ontwerp-tracébesluit
  • 14 maart 2016: vaststelling ontwerp-tracébesluit
  • 13 juni 2014: vaststelling voorkeursvariant
  • 9 juli 2013: vaststelling locatievariant
  • 26 maart 2013: rapport commissie schoof
  • 7 april 2011: MER 2e fase
  • 3 december 2010: voorkeursalternatief vastgesteld door rijk en regio
  • 17 augustus 2010: MER 1e fase
  • december 2008: startnotitie ring Utrecht

Verkeersintensiteiten

In 1990, 4 jaar na openstelling, reden dagelijks al 118.000 voertuigen over dit wegvak.[9] Dit steeg naar 180.000 voertuigen per dag in het jaar 2000.[10] Sinds 2005 ligt de gemiddelde verkeersintensiteit in diverse maanden op of boven de 200.000 voertuigen per dag.

De verwachte verkeersintensiteit na reconstructie van de Ring Utrecht is 285.000 voertuigen per dag, waarmee de Bak van Amelisweerd één van de drukste wegen van Nederland zal blijven.

Referenties