Deltawerken

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
HISTORIE VAN DE NEDERLANDSE WEGEN
Tijdsbeelden
Tot 1800 | 19e eeuw | 1900-1950 | 1950-1970 | 1970-2000 | na 2000
Thema-artikelen
Voor 1800: Romeinse weg | Hanzeweg | Hessenweg
19e eeuw: Rijkswegennet 1816 | Rijkswegennet 1821
1900-1950: Wegenvraagstuk | Eerste autosnelwegen | Tweede Wereldoorlog
1950-1970: Verklaring van Genève | Rijkswegenfonds | Deltawerken
1970-2000: Amelisweerd | Verkeerssignalering | Routenummers 1976
na 2000: Luchtkwaliteit | Spoedwet wegverbreding | Stikstofcrisis
Lijst van openingen Nederlandse rijkswegen

De Deltawerken vormen het kustverdedigingssysteem van een aanzienlijk deel van Zuid-West Nederland, aangelegd als reactie op de Watersnoodsramp van 1953. In dit artikel ligt de focus op de rol van de Deltawerken in het wegennet, als tegengesteld aan de kustverdediging.

Geschiedenis

In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 werd het zuidwesten van Nederland getroffen door een combinatie van zware storm en springtij. Dijken begaven het op meerdere plaatsen. Het zorgde in Nederland, maar ook langs de Belgische en Engelse kust, voor honderden doden, tienduizenden daklozen en enorme materiële schade.

Al in de maanden na de watersnoodramp werd besloten dat, om herhaling te voorkomen, grootschalige kustverdedigingswerken nodig zouden zijn. Er werd besloten tot aanleg van stormvloedkeringen en afsluiting van de zeearmen tussen de Nieuwe Waterweg en Walcheren. Voor een deel hadden daar trouwens al vóór 1953 plannen voor bestaan, waaronder het Drie Eilandenplan waarin de twee afsluitingen van het Veerse Gat was voorzien.[1] Een en ander werd uiteindelijk in 1958 geformaliseerd in de Deltawet.[2]

Na afsluiting van het Veerse Gat, het Haringvliet en de Grevelingen ontstond over de afsluiting van de Oosterschelde rond 1970 hernieuwde discussie. Er zou te kostbare natuur verloren gaan met een volledige afsluiting van de Oosterschelde als voorzien. Het kwam uiteindelijk tot een stormvloedkering waarmee getij in de zeearm kon worden behouden. Deze stap vergde echter wel de aanleg van twee nieuwe keringen verder oostelijk, namelijk de Oesterdam en de Philipsdam.

De Deltawerken werden afgerond met de aanleg van een stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg, de Maeslantkering.

Deltawerken en wegennet

De bouw van de Haringvlietbrug in 1964. Op de achtergrond de Volkerakdam en het kunstmatige eiland waar nu het Hellegatsplein ligt.

De Deltawerken hebben een enorme invloed gehad op het verkeer binnen de provincie Zeeland en naar Zeeland toe. In vergelijkbare mate kan dit worden gezegd van keringen buiten de provincie, zoals de Stormvloedkering in de Hollandsche IJssel die (dankzij de bijbehorende Algerabrug) de eerste wegverbinding naar de Krimpenerwerd opleverde.

Het Zeeuwse wegennet van vóór de Deltawerken was er op de eilanden vaak op gericht om zo snel mogelijk van een eiland op het vasteland te komen in West-Brabant. Vanaf daar waren dan verdere verplaatsingen mogelijk. Met de Deltawerken ontstond de mogelijkheid van een Zeeuwse noord-zuid-verbinding in de vorm van de N57 en van een oost-west-verbinding die Schouwen-Duiveland en Goeree-Overflakkee naar het oosten ontsloot in de vorm van de N59. Aanleg van de Volkerakdam maakte aanleg van de A29 van Rotterdam naar Bergen op Zoom veel gemakkelijker en gaf zo een tweede noord-zuid door West-Brabant naast de Moerdijk.

In de tussentijd verloren oude hoofdwegen in de regio hun belang. Gedacht kan worden aan de voormalige rijksweg 19 van Steenbergen naar Anna Jacobapolder, van waaruit met het veer naar Zijpe kon worden overgestoken naar Schouwen-Duiveland. Met de komst van de N59 en de Philipsdam verloor het veer ieder belang en de weg werd afgewaardeerd. De eerste weg werd in Zeeland wat dat betreft al afgewaardeerd terwijl de vervangende route over de dam nog in aanleg was. Dat betrof de zijtak van rijksweg 58 tussen Goes en Wolphaartsdijk (de moderne N668), die aansluiting bood op het veer naar Noord-Beveland. Deze weg werd in 1958 uit het Rijkswegenplan gehaald, terwijl de Zandkreekdam pas in 1960 zou openen.

Uiteindelijk is over vrijwel alle Deltawerken een weg aangelegd. Over dammen werd op het dijklichaam standaard een weg aangelegd aan de landzijde; over sluizen en stormvloedkeringen werden meteen bij aanleg van de waterwerken ook bruggen aangelegd. Deze openden in de regel tegelijkertijd met de "opening" van de dammen zelf. Uitzondering hierop is de Maeslantkering. Deze is zo aangelegd dat, zolang hij open staat, scheepvaartverkeer op de Nieuwe Waterweg ongehinderde doorvaart heeft. Een brug was met dat uitgangspunt niet te verenigen. Ook de Hartelkering is in zekere zin een uitzondering, in de zin dat deze kering is aangelegd náást de toen al bestaande Hartelbrug in de N218.

Hoewel de waterwerken in beheer zijn van Rijkswaterstaat zijn de wegen over de Deltawerken voor een deel provinciale wegen. De wegen gelegen in de Dammenroute N57 en in de N59 zijn onderdelen van rijkswegen, net zoals de gehele N57 en N59.

Tenslotte kunnen hier twee bruggen niet onbenoemd blijven. De Zeelandbrug en de Haringvlietbrug zijn geen onderdeel van de verdedigingswerken tegen het water en zijn dus ook geen onderdeel van de Deltawerken. In combinatie met de Deltawerken dragen ze echter niet minder bij aan de ontsluiting van de provincie Zeeland.

Overzicht

De Grevelingendam.
De Oosterscheldekering.
Openingsdatum Naam Verbinding Type Huidig wegnummer Opmerking
22-10- 1958 Hollandsche IJsselkering Rotterdam - Krimpenerwaard Stormvloedkering met brug Brug gekend als Algerabrug.
01-10-1960 Zandkreekdam Zuid-Beveland - Noord-Beveland Dam met sluis-brugcombinatie
14-04-1961 Veerse Gatdam Walcheren - Noord-Beveland Dam
01-04-1965 Grevelingendam Goeree-Overflakkee - Schouwen-Duiveland Dam
17-08-1970 Volkerakdam West-Brabant - Schouwen-Duiveland Dam met sluis-brugcombinatie Kering verloopt via het Hellegatsplein, waar via de Haringvlietbrug ook kan worden overgestoken naar de Hoekse Waard
15-11-1971 Haringvlietdam Voorne-Putten - Goeree-Overflakkee Dam met sluis-brugcombinatie en spui Weg heeft nog enige tijd bewegwijzerd gestaan als A57.
01-07-1972 Brouwersdam Goeree-Overflakkee - Schouwen-Duivenland Dam
04-10-1986 Oosterscheldekering Schouwen-Duivenland - Noord-Beveland Stormvloedkering met brug
02-02-1987 Philipsdam Aftakking van Grevelingendam naar Sint Philipsland Dam met sluis-brugcombinatie
06-11-1989 Oesterdam Tholen - Noord-Beveland Dam

Referenties