Fylke

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een fylke (mv. fylker) is het equivalent van een provincie in Noorwegen. Het is de tussenlaag van Noors bestuur, tussen de nationale regering en de gemeente (kommune). Fylker komen alleen op het Noorse vasteland voor, Svalbard en Jan Mayen zijn formeel geen fylker maar worden direct door de nationale regering bestuurd. Oslo is zowel een gemeente als fylke. Noorwegen is sinds 2024 opgedeeld in 15 fylker.

Lijst van fylker

Fylker sinds 2024

fylke nr. hoofdplaats oppervlakte inwonertal
Akershus 32 Oslo 5.895 km² 702.000
Oslo 03 Oslo 452 km² 709.000
Vestland 46 Bergen 33.871 km² 641.000
Rogaland 11 Stavanger 9.377 km² 486.000
Trøndelag 50 Steinkjer / Trondheim 42.202 km² 474.000
Innlandet 34 Hamar 52.072 km² 371.000
Agder 42 Kristiansand 16.434 km² 311.000
Østfold 31 Sarpsborg 4.004 km² 305.000
Møre og Romsdal 15 Molde 14.355 km² 265.000
Buskerud 33 Drammen 14.694 km² 263.000
Vestfold 39 Tønsberg 2.168 km² 251.000
Nordland 18 Bodø 38.155 km² 239.000
Telemark 40 Skien 15.298 km² 174.000
Troms 55 Tromsø 26.198 km² 168.000
Finnmark 56 Vadsø 48.633 km² 74.000

Fylker 2020-2023

De fylker zoals deze tussen 2020 en 2023 bestonden.
fylke nr. hoofdplaats oppervlakte inwonertal
Oslo 03 Oslo 452 km² 709.000
Rogaland 11 Stavanger 9.377 km² 475.000
Møre og Romsdal 15 Molde 14.355 km² 270.000
Nordland 18 Bodø 38.155 km² 239.000
Viken 30 Oslo, Drammen, Sarpsborg 24.593 km² 1.236.000
Innlandet 34 Hamar 52.072 km² 375.000
Vestfold og Telemark 38 Skien 17.465 km² 425.000
Agder 42 Kristiansand 16.434 km² 299.000
Vestland 46 Bergen 33.871 km² 632.000
Trøndelag 50 Steinkjer / Trondheim 42.202 km² 465.000
Troms og Finnmark 54 Tromsø 74.830 km² 248.000

Bestuur & taken

Elk fylke heeft twee politieke besturen, namelijk de provincieraad (fylkesting) en de gouverneur (statsforvalteren). De fylkesting wordt gekozen door de inwoners, de gouverneur is een representatief van de nationale regering.

Fylker zijn verantwoordelijk voor (een deel) van het onderwijs, openbaar vervoer, wegbeheer, infrastructuurplanning en cultuur.

Sinds 1977 zijn fylker ook gerechtigd om belasting te heffen.[1]

Geschiedenis

De fylker zoals deze voor 2020 bestonden.

De geschiedenis van de fylker gaat terug tot de middeleeuwen. Vanaf dat Noorwegen een koninkrijk werd waren er al een aantal regionale besturen. Na de unie met Denemarken werd het een 'amt' genoemd. In 1914 werd de term fylke weer geïntroduceerd. Er waren lange tijd 19 fylker, die vaak overeenkwamen met historische streken, of groepen van streken. Er was substantiële variatie in de grootte van fylker, in het zuiden van Noorwegen waren een aantal kleine fylker. Sommige fylker zijn groter dan Nederland.

In 2017 werd door de regering Solberg aangekondigd dat een grote administratieve herindeling uitgevoerd zou worden, waarbij het aantal fylker verkleind zou worden van 19 naar 11. Daarbij zouden ook een aantal overheidstaken gedelegeerd worden naar de fylker. Als eerste ontstond in 2018 Trøndelag, in 2020 volgde de grote herindeling, waarbij sommige gemeenten ook werden verplaatst naar andere fylker.[2]

De nieuwe fylker waren;

De hervorming was controversieel en er ontstond al snel een parlementaire meerderheid om de samenvoeging gedeeltelijk ongedaan te maken. Op 14 juni 2022 stemde het parlement met het opnieuw herindelen van de fylker per 1 januari 2024.[3][4]

Per 1 januari 2024 zijn de volgende fylker weer opgesplitst:

Vestland, Trøndelag, Innlandet en Agder bleven ongewijzigd.

Wegbeheer

Het begin van de fylkesvei 55 in Lom.

De fylker beheren de fylkesveier, die het secundaire wegennet in Noorwegen omvatten. In 1931 werd het wegbeheer in Noorwegen opgedeeld in rijkswegen, fylkesveier en gemeentelijke wegen. Oslo, Moskenes en Svalbard hebben geen fylkesveier.

Voor 2010 waren de fylkesveier opgedeeld in twee klassen: de primaire fylkesveier, die bewegwijzerd werden, en de secundaire fylkesveier, die niet bewegwijzerd werden. Tot dat moment was er 27.262 kilometer fylkesvei in Noorwegen, dit was 29,3% van het totale Noorse wegennet. Per 1 januari 2010 is 17.200 kilometer riksvei overgedragen aan de fylker, waarvoor zij 6,9 miljard kronen ter compensatie ontvingen. Daarmee hadden de fylker samen ongeveer 44.200 kilometer weg in het beheer gekregen. Bij deze overdracht bleven de wegnummers nog ongewijzigd, alleen het nummer werd veranderd van een groen naar wit nummer. In 2018-2019 is de nummering landelijk aangepast.

In de staat van onderhoud is vaak nog het verschil te zien tussen de oorspronkelijke primaire fylkesveier en de secundaire fylkesveier. De secundaire fylkesveier zijn vaak minder goed onderhouden, soms verkeren ze zelfs in ronduit slechte staat. In 2007 was in de verschillende fylkes nog een deel onverhard, in gebieden met veel secundaire fylkesveier in bosgebieden was soms 40 tot 50% van deze wegen nog onverhard.

In 2023 werd geconstateerd dat de onderhoudstoestand van de fylkesveier achteruit ging, de onderhoudsachterstand was in 10 jaar tijd verdubbeld. De fylker beschikken niet over voldoende middelen om het enorme netwerk van wegen te onderhouden. Een probleem is dat veel van dit soort wegen, met name de secundaire fylkesveier, een zeer gering gebruik kennen, op veel wegen rijden minder dan 100 voertuigen per dag, waardoor dit soort wegen vaak een lagere prioriteit krijgen bij het programmeren van het wegonderhoud.[5][6][7]

Wegnummering

De fylkesveier zijn in een landelijk systeem genummerd met nummers van 1 t/m 9999. Oorspronkelijk werden alleen de primaire fylkesveier bewegwijzerd met een wit schild met zwarte nummers. De secundaire fylkesveier werden niet bewegwijzerd, alhoewel sommige kilometerpalen wel een aanduiding hadden met het wegnummer. De fylkesveier die voor 2010 een riksvei waren, zijn in de meeste gevallen ook bewegwijzerd.

De wegnummering van de fylkesveier was oorspronkelijk per fylke, zodat nummers meermaals konden voorkomen in het land. Dit werd niet als een groot probleem geacht, omdat veel nummers niet bewegwijzerd werden en omdat Noorwegen dermate uitgestrekt is dat gedacht werd dat dit geen verwarring zou veroorzaken. Met de overdracht van een deel van de rijkswegen in 2010 werden de nummers ongemoeid gelaten, alleen het wegnummerschild veranderde van groen naar wit. Echter met de regionale hervormingen is het systeem hernummerd tot één landelijk systeem.[8] Trøndelag was in 2018 de eerste fylke waarin de nieuwe wegnummering werd geïntroduceerd, in 2019 volgde de rest van het land.[9] Hiermee hadden alle fylkesveier een nummer, met nieuwe 4-cijferige nummers, maar ook bekende bewegwijzerde fylkesveier kregen in sommige gevallen een ander nummer, vooral de lagere nummers die ex-rijkswegen waren. Echter niet alle fylkesveier zijn hernummerd, met name de nummers lager dan 100 die al bewegwijzerd waren zijn voor een deel ongemoeid gelaten.

Referenties