MaaS

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Mobility as a Service (MaaS) is een type service dat gebruikers via een gezamenlijk digitaal platform in staat stelt om meerdere soorten mobiliteitsservices te plannen, te boeken en te betalen. Oorspronkelijke gedachte hierachter was gebruikers op een makkelijke manier gebruik kunnen laten maken van verschillende vormen van mobiliteit. Door veel beleidsmakers en adviseurs wordt MaaS echter gebruikt als argument om minder infrastructuur te hoeven aanleggen door hun uitgangspunt dat MaaS de aanschaf en het gebruik van een eigen auto zou verminderen waardoor de hoeveelheid autoverkeer zal afnemen of minder toenemen.

Ontstaan van MaaS

De Finse ingenieur Sampo Hietanen wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van de term ‘Mobility­-as-­a-­Service’. In een publicatie in een gerenommeerd tijdschrift in 2014 presenteert Hietanen het MaaS concept voor het eerst. Hij omschrijft MaaS als een mobiliteitsdistributiemodel waarbij de mobiliteitsvraag van de reiziger wordt beantwoord door een van de mobiliteitsdiensten die beschikbaar zijn via één interface.[1]

In de publicatie presenteert Hietanen het concept MaaS en beschrijft hij tevens de verwachte voordelen ervan.

Voor de gebruiker is het voordeel onder meer dat hij op een gemakkelijke manier toegang krijgt tot mobiliteit. Bij een goed ontwikkelde en gepersonaliseerde app kunnen slimme mobiliteitsdiensten worden aangeboden die aansluiten op de uiteenlopende behoeften van de gebruikers.

Voor overheden en aanbieders van vervoersdiensten zou door het gebruik van ICT de effectiviteit van het gehele vervoerssysteem kunnen verbeteren. Hierdoor zouden middelen gerichter ingezet kunnen worden, zouden bestaande systemen kunnen groeien en zouden nieuwe partijen kunnen toetreden.

Mogelijkheden en meerwaarde van MaaS

In de kern draait een MaaS-platform om het zoeken, boeken en betalen van reizen via één digitaal platform bij diverse aanbieders. Met name door (een mix van) losse mobiliteitsvormen zoals OV, deelscooters, deelfietsen en auto’s mee te nemen in het reisadvies, kan een alomvattende route ontstaan, waar de reiziger zijn of haar voorkeuren in kwijt kan. Met MaaS wordt het eenvoudiger om slimme vervoerswijzen met elkaar te vergelijken op aspecten zoals reistijd, kosten, comfort of milieudruk.

Overheden en adviseurs stellen dat MaaS een belangrijke bijdrage kan leveren bij het adresseren van tal van maatschappelijke uitdagingen, zoals de bereikbaarheid van stedelijke gebieden en het gebruik van duurzamere vervoersvormen. Gedachte van beleidsmakers en adviseurs is dat met MaaS wordt ingezet op het gebruik van mobiliteit in plaats van het bezit ervan. Daarbij staat niet het vervoermiddel voorop, maar de manier waarop de gebruiker het snelst, slimst, schoonst of meest comfortabel op de bestemming komt.

Het MaaS-concept is na 2015 dan ook omarmd door beleidsmakers, ambtenaren en adviesbureaus gepresenteerd als de heilige graal om 'verstokte automobilisten' uit hun (eigen) heilige koe te krijgen. Bij het nadenken over mobiliteitsoplossingen, zoals binnen de STOMP systematiek heeft het zoeken naar MaaS-oplossingen de voorkeur boven oplossingen voor 'gewoon' autoverkeer.

De Minister en Staatsecretaris van I&W zien in MaaS een mogelijkheid voor het optimaliseren van het mobiliteitssysteem. Zo wordt in een rapport uit 2019 gesteld: Via MaaS kan vraag en aanbod van mobiliteit uiteindelijk beter op elkaar worden afgestemd met een betere benutting van het totale mobiliteitssysteem als beoogd resultaat[2]. Anderen stellen dat MaaS kan bijdragen aan een minder dominante rol van de private auto in het mobiliteitssysteem. Tevens zien zij in MaaS een kans om mensen mobiel te houden of te maken[3].

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM) heeft in 2020 een uitgebreid onderzoek gedaan naar de succesmogelijkheden van MaaS. In het onderzoeksrapport[4] wordt geconcludeerd dat het hoogstedelijk gebied de meest vruchtbare omgeving is voor de opkomst van MaaS, met name ook omdat daar de meeste multimodale alternatieven beschikbaar zijn. De verwachting was verder dat MaaS het meest gebruikt zou worden bij incidentele recreatieve tripjes en bijvoorbeeld minder bij regulier woon-werk verkeer en dat het vaak om relatief grote reisafstanden zou gaan. Tenslotte bleek uit onderzoek dat de opkomst van MaaS waarschijnlijk niet zal leiden tot een grote verandering van vervoerswijze en dat de kans groot was dat het openbaar vervoer terrein kan verliezen aan MaaS.

Niveaus van MaaS

Bij MaaS kunnen vijf niveaus worden onderscheiden[5]:

niveau uitleg toelichting
niveau 0 geen integratie alleen afzonderlijke diensten
niveau 1 integratie van informatie reisinformatie wordt aangeboden via (multimodale) reisplanners
niveau 2 integratie van zoeken, boeken en betalen van losse verplaatsingen
niveau 3 integratie van vervoerdiensten uiteenlopende mobiliteitsdiensten worden via een bundel en/of abonnement aangeboden
niveau 4 integratie van maatschappelijke doelen vraag en aanbod worden gezien in relatie tot maatschappelijke doelen, zoals het verminderen van congestie en uitstoot

Het KiM stelde in 2018 voor om niveau 2 als ondergrens te hanteren voor MaaS.

Nederlandse MaaS experimenten

In Nederland zijn op initiatief van de Rijksoverheid op diverse plaatsen experimenten geweest met MaaS.

Deze experimenten hebben plaatsgevonden in Amsterdam (zuidas), Utrecht (Leidsche Rijn, Vleuten en De Meern), Eindhoven, Limburg, Twente, de regio's Groningen-Drenthe en Rotterdam-Den Haag.

Hoewel betrokken partijen niet openlijk van een mislukking spreken, lijken de eerste experimenten van MaaS projecten minder succesvol te zijn dan vooraf werd verwacht.[6][7] Een mogelijke oorzaak zou kunnen zijn dat beleidsmakers en adviseurs andere verwachtingen van MaaS hebben dan de (potentiële) gebruikers hiervan. De eerste groep denkt dat vooral een gebruiksvriendelijke app en ontzorging van de gebruiker van belang is, terwijl de (potentiële) gebruikers vooral waarde hechten aan een betrouwbare reistijd en het gebruik van een eigen voertuig.[8]

Noten

  1. [https://silo.tips/download/sampo-hietanen-ceo-its-finland Sampo Hietanen | ‘Mobility as a Service’ ­ the new transport model? ITS & Transport Management Supplement. Eurotransport, 12, 2­4.
  2. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat 2019. Optimaliseren van het mobiliteitssysteem via MaaS. Den Haag.
  3. Zijlstra, T. & Durand, A. 2019. MaaS onder de loep. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid.
  4. KIM | Kansrijke verplaatsingen met Mobility-as-a-Service
  5. A topological approach to Mobility as a Service: A proposed tool for understanding requirements and effects, and for aiding the integration of societal goals. 1st International Conference on Mobility as a Service (ICOMaaS) (Sochor, J., H. Arby, M.Karlsson & S. Sarasini, 2017)
  6. IBestuur | Visie op MaaS onontbeerlijk om deelmobiliteit te laten werken
  7. Verkeerskunde | MaaS: zeker geen mislukt experiment
  8. T. Zijlstra en A Durand | De meerwaarde van MaaS vanuit een gebruikersperspectief