Publiek-private samenwerking

Uit Wegenwiki
(Doorverwezen vanaf PPS)
Ga naar: navigatie, zoeken

Een Publiek-private samenwerking (PPS) is een samenwerkingsvorm tussen een overheid en de markt.

Kenmerken

In tegenstelling tot de openbare aanbesteding, waarbij de aanbestedende overheid de uitvoering gedetailleerd vastlegt in een bestek en/of Programma van Eisen (PvE), bemoeit de overheid zich bij PPS-constructies niet met de inhoud en stuurt volledig op het gewenste einddoel (de 'output'). Op deze wijze hebben de marktpartijen alle vrijheid om naar eigen inzicht de uitvoering (de 'input') vorm te geven. Op die manier wil de Rijksoverheid gebruikmaken van de denk- en innovatiekracht van de markt.

PPS-projecten kunnen vaak wat goedkoper en sneller uitgevoerd worden dan standaard aanbestedingen, met name omdat de overheid op overhead bespaart in het ontwerp- en planningsproces. De meest gangbare vormen van PPS in Nederland zijn het zogenoemde DBFM-contract (Design, Build, Finance & Maintain) waarbij de marktpartij van ontwerp tot onderhoud verantwoordelijk is voor het proces, en het zogenoemde D&C-contract (Design & Construct), soms ook DB-contract (Design & Build) genoemd. Voorbeelden van grote PPS-projecten zijn de ombouw van de A15 tussen de Maasvlakte en het knooppunt Vaanplein (DBFM), de aanleg van de 2e Coentunnel in de A10 (DBFM) en de aanleg van de Westrandweg A5 (D&C). Ook in het buitenland wordt deze constructie vaker toegepast, bijvoorbeeld in Slowakije of Roemenië. Ook de Duitse LKW-Maut wordt via een PPS-constructie uitbesteed.

De gemoeide bedragen zijn doorgaans veel groter doordat de looptijd van de contracten niet 2 of 3 jaar is, maar wel 30 of 40 jaar. Op de lange termijn is dit voordeliger. Een nadeel kan zich voordoen bij tolwegen, waarbij de concessiehouder de toltarieven sneller kan doen stijgen dan de inflatie. De overheid heeft in deze gevallen weinig invloed op het uitgeoefende tolbeleid. Niet voor niks behoren de Franse en Japanse tolwegen tot de duurste van de wereld. In de Verenigde Staten zijn tolwegen in het beheer van de regionale overheid, met als gevolg dat de toltarieven fors lager liggen.

Grote projecten als Schiphol-Amsterdam-Almere (SAA) en de omlegging Badhoevedorp A9 worden ook als PPS uitgevoerd.

Landen

Duitsland

PPS heet in Duitsland PPP: Public Private Partnerships. Een alternatieve vertaling is ÖPP: Öffentlich-Private Partnerschaft.

In Duitsland zijn er drie varianten van PPS:

  • A-modell: planning, financiering, aanleg en onderhoud ligt bij de aannemer, maar de weg is eigendom van de overheid. De weg is geen tolweg (wel mogelijk aandeel LKW-maut) Veelal langere trajecten.
  • F-modell: planning, financiering, aanleg en onderhoud ligt bij de aannemer, maar de weg is eigendom van de overheid. De weg is een tolweg voor alle gebruikers. Veelal kunstwerken zoals tunnels en bruggen.
  • V-modell; planning, financiering, aanleg en onderhoud ligt bij de aannemer, maar de weg is in het beheer van een private onderneming die daarvoor compensatie ontvangt (oorspronkelijk schaduwtol, later beschikbaarheidsvergoeding). Geen tolheffing.

Toepassing

Sinds 2007 worden in Duitsland een aantal grote verbredingsprojecten als PPP uitgevoerd. Deze zijn grotendeels via het A-modell. Er zijn enkele toltunnels in Duitsland. Deze zijn volgens het F-modell. Het V-modell was oorspronkelijk schaduwtol, maar is gewijzigd naar een beschikbaarheidsvergoeding. Het eerste project volgens het V-modell (met beschikbaarheidsvergoeding) was de A9 tussen Triptis en Hof, de tweede was de A7 tussen Bordesholm en Hamburg. Het F-modell met tolheffing wordt nog op geen enkele Duitse Autobahn toegepast, maar is wel gepland in twee tunnels, de Elbetunnel in de A20 bij Drochtersen en de Wesertunnel in de A281 in Bremen. Pogingen om de aanleg van de A8 tussen Stuttgart en Ulm (Albaufstieg) volgens het F-modell uit te voeren zijn gestrand.

Het A-modell wordt op steeds grotere schaal gebruikt, voornamelijk om projecten te versnellen. Dit is zowel een versnelling van de aanlegperiode, als een algemene versnelling van het project. De Duitse overheidsfinanciën laten weinig ruimte om lange trajecten in korte tijd aan te pakken, terwijl het verkeer dat wel vereist. In deze gevallen is het A-modell ingezet waarbij een privaat consortium een deel of alle inkomsten van de LKW-maut ter compensatie krijgt. In dat geval betaalt het vrachtverkeer dus de verbreding. Enkele grote projecten zijn bijvoorbeeld de verbredingen van de A1 Hamburg - Bremen, A5 Baden-Baden - Offenburg, de A8 Ulm - Augsburg en de A9 bij Triptis.

In mei 2015 is aangekondigd dat enkele grote verbreding- en aanlegprojecten als PPS in de markt gezet zouden worden.[1] Het gaat hier om diverse langere trajecten die naar 2x3 rijstroken verbreed moeten worden, en enkele nieuwbouwprojecten, met name de A20 (Elbquerung), A26 (Hafenquerspange Hamburg) en de E233 tussen Meppen en Cloppenburg. De voorkeur gaat uit naar een PPS-contract op basis van een beschikbaarheidsvergoeding.

Nederland

Betaling op basis van beschikbaarheid is de meest toegepaste contractvorm.

PPS-projecten worden voor infrastructuur in Nederland relatief veel toegepast sinds de jaren '90. In Nederland gaat dit vrijwel altijd op basis van DBFM-contracten (design, build, finance, maintain) met looptijden van 15 tot 30 jaar. De financiering is meestal op basis van beschikbaarheid en vrijwel nooit op basis van gebruik (schaduwtol). In Nederland zijn maar twee projecten op basis van gebruik gefinancierd, namelijk de Noordtunnel en de Wijkertunnel. Vanwege de hoge kosten op lange termijn (voor de Wijkertunnel wordt gerekend op een kostenpost van circa € 1 miljard over 30 jaar, ten opzichte van bouwkosten van zo'n € 280 miljoen) wordt dit model in Nederland voorlopig niet meer toegepast.

De meest toegepaste vorm van PPS in de weginfrastructuur is een DBFM-contract op basis van beschikbaarheid. Wanneer een project eerder dan voorzien wordt opengesteld krijgt de opdrachtnemer een bonus. Wanneer een project te laat wordt opengesteld krijgt de opdrachtnemer een boete. Dergelijke contracten worden doorgaans aan één opdrachtnemer (meestal een consortium) gegund. Het gehele proces van ontwerp, aanleg, financiering en onderhoud gedurende 15 tot 30 jaar wordt dan uitbesteed aan één partij, wat synergievoordelen brengt. Dit zorgt voor een versnelling in de ontwerp- en uitvoeringsfase en lagere kosten.

De contractduur is over het algemeen tussen 15 en 30 jaar, en vaak tussen 20 en 30 jaar. De levensduur van het gerealiseerde project is doorgaans langer dan 10 jaar, en in de contractduur is dan ook twee of drie keer onderhoud uitgevoerd, zodat bij einde contractduur en dus overdracht aan de opdrachtgever de infrastructuur in goede conditie is.

Portugal

In Portugal werd in de periode 1990-2005 een groot aantal PPS-projecten in de markt gezet met schaduwtol en betalingen op basis van beschikbaarheid. Dit systeem heette SCUT - Sem Custo para os UTilizadores (zonder kosten voor de gebruikers). In 2006 werd duidelijk dat het land teveel verplichtingen had aangegaan en niet bezuinigd kon worden op wegenprojecten, aangezien de uitgaven aan dergelijke concessies bijna het gehele investeringsbudget in beslag namen, en de overheid dus geen ruimte meer had om te investeren of te bezuinigen. In 2010-2011 is op bijna alle SCUT-wegen in Portugal een elektronische tolheffing ingevoerd.

Spanje

In Spanje zijn publiek-private samenwerking al decennia gangbaar voor de tolwegen. Na 2000 zijn diverse autovías aangelegd met een concessie op basis van schaduwtol (Spaans: peaje en sombra). Ook zijn in de periode 2007-2012 veel eerste generatie autovías gerenoveerd door middel van een concessie met schaduwtol. PPS projecten op basis van beschikbaarheidsvergoedingen (Spaans: Pago Por Disponibilidad (PPD) waren echter niet gangbaar tot 2017, toen op 14 juli 2017 werd aangekondigd om voor € 5 miljard in wegen te investeren, grotendeels met PPS projecten met een concessie op basis van beschikbaarheidsvergoedingen. Onder het programma viel 2.000 kilometer weg die gemoderniseerd of nieuw aangelegd moet worden.[2]

Verenigde Staten

Aangezien de brandstofaccijns in de Verenigde Staten niet genoeg geld opbrengt om grote projecten van te kunnen bekostigen worden in de VS al decennia PPS-projecten gebruikt. De oudste projecten uit de jaren 80 waren voornamelijk semi-overheidsinstellingen, met name de diverse turnpike authorities. Sommigen daarvan bestaan al sinds de jaren '40. Echte PPS-projecten waarbij de overheid alleen een leidende rol heeft en projecten niet zelf financierd zijn pas sinds de jaren 90 populair geworden. Dit zijn zowel nieuwe tolwegen als tolstroken op bestaande wegen (managed lanes of express lanes), evenals een toenemend aantal bruggen en tunnels. Sommige van deze concessiehouders zijn buitenlands, iets wat in de Verenigde Staten gevoelig ligt. Kenmerkend voor private ondernemingen is dat de tol significant hoger ligt dan de oudere tolwegen in het beheer van de overheid.

PPS-projecten op basis van beschikbaarheid worden in de Verenigde Staten relatief weinig toegepast. In sommige staten is dit type concessies zelfs verboden. Een probleemgeval is New Jersey, die zoveel uitstaande verplichtingen heeft dat bijna het gehele investeringsbudget opgaat aan betalingen van voorgaande projecten. Sommige staten hebben limieten gesteld op hoeveel 'availability payment' concessies er mogen zijn, omdat ze in potentie andere uitgaven kunnen verdringen als er teveel van dergelijke contracten aangaan. Vanwege het lage risico zijn PPS-projecten op basis van beschikbaarheid onder consortia wel populairder dan projecten waar de aannemer het risico van tolinkomsten op zicht neemt. Immers, wanneer het verkeer minder is dan verwacht zullen de inkomsten onder beschikbaarheidsbetalingen hetzelfde blijven, terwijl deze bij directe tolheffing kunnen dalen.

In andere talen

  • Deens (Dansk): Offentligt-privat partnerskab (OPP)
  • Duits (Deutsch): Öffentlich-private Partnerschaft (ÖPP)
  • Engels (English): Public-Private Partnership (PPP of P3)
  • Frans (Français): Partenariat public-privé (PPP)
  • Noors (Norsk): Offentlig Privat Samarbeid (OPS)
  • Pools (Polski): Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP)
  • Russisch (Русский): Государственно-частное партнёрство (ГЧП)
  • Spaans (Español): Colaboración público-privada (PPP)
  • Zweeds (Svenska): Offentlig-privat samverkan (OPS)

Externe links

Referenties