Redesign

Uit Wegenwiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Redesign-voorwegwijzer bij Langedijk. Welke kant loopt de voorrangsweg op?

Redesign was een bewegwijzeringsontwerp voor wegen in beheer bij alle overheidslagen uitgezonderd Rijkswaterstaat tussen 1998 en 2015.

Geschiedenis

In 1997 gaf het toenmalige LOB (Landelijk Overleg Bewegwijzering) opdracht het Redesign (nieuw ontwerp bewegwijzering) te ontwikkelen voor alle wegwijzers in Nederland. De ANWB liet een studie naar redesign uitvoeren door de Nederlandse grafisch ontwerper Gerard Unger (1942-2018). Het resultaat was het schrift ANWB-Uu (met de U van Unger), dat in 1998 voor het eerst op de vernieuwde handwijzer-armen werd gebruikt. Verder bevatte redesign een groot aantal nieuwe en aangepaste symbolen, alsmede een open pijlvorm, in plaats van de vertrouwde hartkoppijlpunt.

De begeleiding van de uitwerking van het redesign vond plaats door een stuurgroep waarvan naast de ANWB ook wegbeheerders zoals Rijkswaterstaat deel uitmaakten. De uitwerking ervan is gepresenteerd in 2001 en het LOB keurde de uitwerking goed, behoudens enkele punten. Er bleken vijf punten te resulteren waarover Rijkswaterstaat anders dacht dan in het redesign was opgenomen. Na een bemiddelingspoging is verder overleg hierover niet meer gevoerd. Vervolgens is Rijkswaterstaat niet overgegaan tot invoering van redesign. Men bleef bij het Ee en Cc-schrift, waarvan men omwille van auteursrechten een eigen variant liet ontwikkelen. Naast ANWB-Ee en -Cc ontstonden RWS-Ee en -Cc.

De ANWB besloot om op grote schaal redesign te gaan plaatsen met het Uu-schrift, tegen de Richtlijn Bewegwijzering in. Bij de invoering van de nieuwe Richtlijn Bewegwijzering in 2005 moest worden geconstateerd dat er op het onderliggend wegennet veel bewegwijzering stond die niet conform de Richtlijn was, en de ANWB was niet van zins om de Richtlijn uit 2005 na te leven, omdat Redesign daarin geen plaats had gekregen.

Recente ontwikkelingen

Door de verregaande implementatie van Redesign op wegen van provincies, gemeenten en waterschappen (reeds 100.000 borden in 2007) heeft het CROW besloten een CROW-werkgroep Redesign op te richten. Deze werkgroep, die binnen het CROW-platform Bewegwijzering opereerde, moest zorgen voor een Richtlijn Redesign. De Richtlijn Redesign moest als bouwsteen dienen voor een nieuwe Richtlijn bewegwijzering, waarin alle typen bewegwijzering zou worden opgenomen. Volgens het CROW zou het Redesign destijds worden toegepast op niet-autosnelwegen. Dat laatste leek vooralsnog onjuist, daar op de A348 (een autosnelweg in beheer bij de provincie Gelderland) in 2008 Redesign-borden zijn verschenen. Daarnaast heeft Rijkswaterstaat niet-autosnelwegen in beheer waarop geen Redesign is verschenen.

In het kader van de recente ontwikkeling rondom de opgerichte Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBd) werkte het CROW, zoals hiervoor genoemd, een geheel nieuwe Richtlijn Bewegwijzering uit. In eerste instantie was nog niet duidelijk of dit een samenraapsel werd van de nieuwe CROW302 ROA Bewegwijzering (NBA) en de Richtlijn Redesign, die in ontwikkeling was, of dat er principiële keuzes werden gemaakt ten gunste van meer uniformiteit, en daarmee mogelijk ook ten nadele van het Redesign. De Vereniging van Verkeersbordenfabrikanten (VNF) heeft het Platform Bewegwijzering verzocht om meer uniformiteit met overal dezelfde type pijlen en hetzelfde lettertype. [1]Hierop heeft het Platform Bewegwijzering besloten grote delen van het Redesign, waaronder ook het lettertype Uu, niet op te nemen richtlijn bewegwijzering van januari 2014.

Het gevolg hiervan is dat diverse onderdelen van Redesign via een zogenaamde uitsterfconstructie uit het wegbeeld zullen verdwijnen, waarmee geconcludeerd kan worden dat het tijdperk van Redesign voorbij is. Van 1998 tot begin 2015 is bewegwijzering volgens dit ontwerp geplaatst.

Verschillen

Een handwijzer in Redesign. Alleen aan de pijl kan men zien dat het station (van Breda) rechtdoor is. Door de uiterlijke gelijkenis tussen de bovenste arm (rechtdoor) en de twee onderste armen (linksaf), trekt men al snel de onjuiste conclusie dat men voor doelen van de bovenste arm ook naar links moet.

Redesign verschilt op een aantal punten van de bewegwijzering zoals deze kenbaar is gemaakt in de Richtlijn bewegwijzering uit 2005. Aangezien de richtlijn niet algemeen verbindend was verklaard - deze was alleen door het ministerie van verkeer en waterstaat en Rijkswaterstaat vastgesteld - waren overheden strikt genomen vrij om ontwerpen van de ANWB als leverancier te aanvaarden die van de Redesign-stijl gebruikmaken.

Verschillen ten opzichte van Richtlijn 2005

Een aantal van de meest prominente verschillen tussen Redesign en bewegwijzering volgens de Richtlijn bewegwijzering uit 2005 is hieronder uiteengezet. De verschillen worden opgesplitst in verschillen op handwijzers en verschillen op niet-handwijzers.

Handwijzers

  • handwijzers krijgen een vast ontwerp met een bolling aan het uiteinde in plaats van een chevron-punt in de afslaande richting, of een pijl voor de doorgaande richting.
  • ander lettertype: Uu in plaats van Ee
  • een eventuele afstandsaanduiding wordt achter de bestemming geplaatst in plaats van rechts uitgelijnd
  • andere pijlvorm (zogenaamde open pijl in plaats van een hartkoppijl)

Voorwegwijzers, portaalborden en bermborden

  • ander lettertype op voorwegwijzers: Uu in plaats van Ee
  • andere pijluiteinde (zogenaamde open pijl in plaats van een hartkoppijl)
  • andere pijlvorm: hoekig in plaats van gebogen, dunne steel
  • contourlijnen worden niet meer toegepast
  • afstandsaanduidingen tot het kruisingsvlak worden midden-onder in de bies geplaatst
  • "witte" doelen worden voortaan in één wit vlak gebracht in plaats van één vlak voor ieder "wit" doel

Eigen aan het lettertype Uu is dat de spatiëring tussen individuele letters kleiner is dan bij Ee. Hierdoor kan meer informatie op een kleinere ruimte worden neergezet. Daar komt nog bij dat bij Redesign is overgeschakeld op een kleinere letter. Ook meer in het algemeen lijkt bij Redesign alles een slag kleiner te zijn geworden dan bij "oude" borden het geval was. Gedacht kan worden aan pijlen, wegnummers, enzovoort. Een van de doelen van Redesign lijkt ook te zijn geweest om kleinere borden te kunnen maken. Blauwvlakbesparing was een toverwoord; meer informatie op minder ruimte.

Bij het laatste punt -de bundeling van "witte" doelen- kan worden opgemerkt dat deze bundeling ook al voorkwam op de laatste generatie wegwijzers van ANWB Bewegwijzering vóór Redesign. In de bewegwijzering conform de richtlijn uit 2005 is echter geen ruimte voor deze bundeling. In Redesign zal de aanduiding "Centrum" overigens altijd door middel van een dunne blauwe streep zijn gescheiden van de overige stadsdelen en objecten.

Verschillen ten opzichte van Richtlijn 2014

Diverse onderdelen van het Redesign-ontwerp zijn verdwenen bij de nieuwe Richtlijn bewegwijzering 2014, maar diverse onderdelen van het Redesign zijn nog in stand gehouden met de nieuwe richtlijn. Deze worden hieronder uiteengezet.

Verdwenen

  • Lettertype Uu is vervangen door Dd.
  • Open pijlen zijn vervangen door gesloten pijlen.
  • De haakse vorm van pijlen zijn vervangen door vloeiende vormen van pijlen, waardoor weer duidelijk is wat het wegverloop is.

Behouden

  • Het ontwerp voor handwijzers blijft behouden met een bolling aan het uiteinde in plaats van een chevron-punt in de afslaande richting, of een pijl voor de doorgaande richting
  • De afstandsaanduiding op handwijzers, achter de bestemming, blijft op korte afstand van de bestemming staan in plaats van rechts uitgelijnd.
  • Afstandsaanduidingen tot het kruisingsvlak blijven midden-onder in de bies
  • "witte" doelen blijven in één wit vlak gebundeld in plaats van één vlak voor ieder "wit" doel
  • De opgaande pijlen blijven op portaalborden ook in de nieuwe richtlijn behouden

Kritiek

Afstandaanduiding in de bies en stortvloed aan lokale doelen.
's-Hertogenbosch: Elf doelen (waar 8 het maximum is), bundeling van doelen in witvlakken en extra symbolen. Is [P] personeel een aparte bestemming of hoort dit bij het ziekenhuis? Dat is met Redesign een stuk minder duidelijk. Foto: H.W. Fluks.

Er was sprake van behoorlijke kritiek op het Redesign. Enkele kritiekpunten als volgt.

  • Probleem met het in het kader van redesign ontworpen Uu-schrift is dat het tekortschiet bij hogere snelheden, vanwege de kleinere spatiëring en het gebruik van tekens die veel meer gesloten zijn dan hun voorgangers, zoals de letter g, en de cijfers 6, 8 en 9.
  • Door de kleinere letter op alle borden zijn deze slechter leesbaar geworden geworden van een afstand. Met name op wegen met een hogere gemiddelde snelheid is dit nadelig. Het had in die zin voor de hand gelegen om te werken met verschillende principes voor wegen met lagere snelheid (Redesign-borden voldoen wel min of meer) en voor wegen met hogere gemiddelde snelheid, waarop dan onder meer met grotere letters en hartkoppijlen zou worden gewerkt.
  • Door de eenduidige vorm van handwijzers is niet meer te zien of de handwijzer die kant op wijst waar heen men moet rijden. Hierdoor is het nodig om naar de pijlen te kijken. Dat zou op zichzelf nog niet zo problematisch zijn, ware het niet dat deze kleiner zijn uitgevoerd dan in de oude bewegwijzering. Hierdoor ziet men pas later waar de handwijzer heenwijst. Met name op wegen waar de gemiddelde snelheid hoger ligt is dit problematisch; ook de open pijlvorm helpt daar niet bij. Deze pijlvorm wordt verminderd geschikt geacht voor wegen waarop de snelheid hoger ligt en het van belang is om al in een vroeg stadium de richting van de pijl te kunnen onderscheiden.
  • Door de afstandaanduiding direct naast de bestemming te plaatsen is van een afstand niet meer te zien of er een afstandsaanduiding vermeld staat, een symbool of een getal dat onderdeel is van het doel. Daarnaast is de afstandsaanduiding minder duidelijk te onderscheiden van de bestemming.
  • Als de bedoeling van Redesign was om meer informatie op minder ruimte kwijt te kunnen, dan heeft dit in ieder geval gedeeltelijk een averechts effect gehad. Het aantal doelen op de borden is drastisch toegenomen sinds invoering van Redesign. Tot wel 13 doelen zijn op één bord aangetroffen, waar volgens de Richtlijn bewegwijzering acht doelen het absolute maximum is dat slechts in uitzonderingsgevallen op de borden mag worden gezet - wat dan ook nog eens afhankelijk is van het wegtype en de ligging bibeko of bubeko. Het spreekt voor zich dat een dergelijke stortvloed aan doelen een negatief effect heeft op de leesbaarheid van borden.
  • Het project "blauwvlakbesparing" heeft een twijfelachtige invloed op de leesbaarheid van wegwijzers. Net zoals tekstuitingen in het algemeen, heeft ook een wegwijzer een zekere rust nodig om de boodschap goed te laten overkomen. Een zekere mate aan blauwvlak op het bord creëert die rust; een bord dat helemaal is volgepropt met doelen (geen kantlijn, informatie dicht bij elkaar) heeft die rust niet en valt ook nog eens in het niet bij haar omgeving.
  • Strikt genomen geen onderdeel van Redesign is de stortvloed aan symbolen die voor het sterk toegenomen aantal (doorgaans lokale) doelen wordt geplaatst. Op Redesign-borden worden symbolen voor korfbalvelden, arboreta en Recycling-centra gesignaleerd. Omdat die symbolen vrijwel nooit voorkomen, zijn ze niet makkelijk als zodanig herkenbaar. Dit kritiekpunt is als gezegd niet direct gekoppeld aan Redesign, omdat ook bij bewegwijzering volgens de Richtlijn steeds meer symbolen voorkomen. Het aantal exotische symbolen is hoe dan ook onder Redesign sterk toegenomen.
  • Door het bundelen van doelen in witte of bruine vlakken uitgezonderd de bestemming "centrum" zijn de seperate doelen minder duidelijk van elkaar te onderscheiden, door het ontbreken van een duidelijke scheiding tussen elk doel. Dit effect wordt versterkt door de toevoeging van symbolen en doelen die meer dan 1 regel nodig hebben ("is dit nu 1 doel op twee regels, het begin van een volgend doel, of zijn het twee doelen op twee regels?"). Het interpreteren van een wegwijzer met gebundelde bestemmingen kost dan ook meer tijd dan als deze allemaal gescheiden zouden zijn.
  • De afstandsvermelding in de bies ondergraaft het nuttig effect van een bies, namelijk het duidelijk afbakenen van het bord van haar omgeving. Bovendien neemt het een deel van de rust op het bord weg.
  • Door de andere pijlvorm is moeilijker te onderscheiden wat de voorrangsrichting zal worden op de kruising.

Al het voorgaande doet in meer of mindere mate afbreuk aan de verkeersveiligheid. Tenslotte bestaat er kritiek op de wijze waarop Redesign over de Nederlandse wegen verspreid is geraakt. De ANWB verkoopt haar klanten -decentrale overheden- borden die niet voldoen aan wat het CROW voor het Nederlandse wegennet aanbeveelt. Dit komt de uniformiteit van de Nederlandse bewegwijzering niet ten goede. In de tussentijd verklaart de ANWB keer op keer dat het openbreken van haar bewegwijzerings-monopolie tot chaos leidt in de Nederlandse bewegwijzering, aangezien iedere uniformiteit verdwijnt. De ANWB heeft het wat dat betreft over Belgische toestanden. Dat is nogal een statement voor een organisatie die zelf overal wegwijzers neerzet die afwijken van de Nederlandse richtlijn.

De ANWB heeft vooral veel Redesign-borden geplaatst in de periode dat zij haar monopolie op het plaatsen van bewegwijzering in Nederland kwijtraakte. Iets wat aan de ene kant wordt gezien als een vorm van arrogantie ("de ANWB doet wat het wil qua bewegwijzering") en aan de andere kant als gedwongen winkelnering, doordat ANWB Bewegwijzering er bij overheid na overheid op begon te wijzen dat haar bewegwijzering aan vervanging toe was; iets wat vele decentrale overheden met een gebrek aan eigen bewegwijzerings-expertise maar in beperkte mate konden inschatten.

Bronnen

Externe link