Verklaring van Genève

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
HISTORIE VAN DE NEDERLANDSE WEGEN
Tijdsbeelden
Tot 1800 | 19e eeuw | 1900-1950 | 1950-1970 | 1970-2000 | na 2000
Thema-artikelen
Voor 1800: Romeinse weg | Hanzeweg | Hessenweg
19e eeuw: Rijkswegennet 1816 | Rijkswegennet 1821
1900-1950: Wegenvraagstuk | Eerste autosnelwegen | Tweede Wereldoorlog
1950-1970: Verklaring van Genève | Rijkswegenfonds | Deltawerken
1970-2000: Amelisweerd | Verkeerssignalering | Routenummers 1976
na 2000: Luchtkwaliteit | Spoedwet wegverbreding | Stikstofcrisis
Lijst van openingen Nederlandse rijkswegen

De Verklaring van Genève (Declaration on the construction of main international traffic arteries) is een verklaring ondertekend op 16 september 1950, waarmee voor het eerst de E-wegen werden gedefinieerd.

Geschiedenis

Al voor de Tweede Wereldoorlog hadden pioniers van de (autosnel)wegenbouw nagedacht over pan-Europese netwerken van wegen, die met name het toerisme zouden moeten faciliteren. De wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog gaf een aanleiding voor de landen die bij de oorlog betrokken waren geweest om na te denken over de rol van het wegennet in de wederopbouw. Neutraal gebleven landen als Zweden, Zwitserland en Portugal werden eveneens onderdeel van deze discussies.

In 1948 kwamen vertegenwoordigers van België, Denemarken, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, Luxemburg, Nederland, Tsjechoslowakije, Zweden, Zwitserland en de Verenigde Staten samen om een internationaal wegennet uit te denken. In 1950 was de basis gelegd voor een netwerk in 18 landen, waarvan de kern bestond uit drie grote oost-westroutes en vier grote noord-zuidroutes.[1] In dat netwerk was trouwens een aantal corridors opgenomen waar de genoemde pioniers al voor de oorlog voor geijverd hadden. Zo kwam de in de jaren ‘30 nagestreefde weg van London naar Istanbul en verder terug onder het nummer E5.

De drie Beneluxlanden, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk tekenden daarop de Verklaring van Genève. De Verklaring bevatte daarmee een netwerk van routes dat zich uitstrekte tot landen die in eerste instantie geen partij waren -en sommige landen zouden nooit formeel partij worden- maar de landen waren wel allemaal betrokken geweest bij de overleggen die hadden geleid tot vaststelling van het netwerk. Spanje had in deze jaren een eerder isolationistische politiek en was niet betrokken geweest. Om die reden bevatten de E3 en de E4 gaten tussen de Portugees-Spaanse grens en de Spaans-Franse grens. Een aantal van de landen die bij de totstandkoming van het netwerk betrokken waren trad in de eerste jaren tot de Verklaring toe. Dat gold eveneens voor landen die niet betrokken waren geweest, zoals Spanje. Dat laatste land trad al in 1955 toe en toen werden meteen de gaten in de E3 en de E4 opgevuld met routes tussen Portugal en Le Perthus respectievelijk Hendaye.

In de Verklaring was, behalve dat netwerk van wegen, ook het bekende groene E-schildje vastgelegd en een minimumstandaard voor de wegen.

Het benoemen van het netwerk moet worden gezien als stap in het bredere kader van de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de Verklaring werd uitgegeven onder de vlag van de Verenigde Naties (UNECE in het bijzonder) maakte betrokkenheid van de Verenigde Staten bij de totstandkoming de Verklaring in zekere zin een West-Europees wederopbouw-project. Het feit dat het kern-wegennet sterk naar West-Europa toe-helde versterkte dat nog enigszins. Goede internationale wegverbindingen, en coördinatie bij de opbouw daarvan, werden gezien als instrumenten die moesten helpen bij het bestrijden van armoede, het voorkomen van nieuwe oorlog en het risico van communistische invloed. Men sprak wel over "roads for flow - roads for peace". De West-Europese landen die in deze periode Marshallhulp ontvingen, zetten deze dan ook deels in voor de uitbouw van juist dit Europese wegennet. [2] Het onder Sovjet-invloed staande deel van Europa mocht op zich meedoen, maar in deze landen bestond een andere kijk op de wereld en veel van deze landen waren in eerste instantie geen partij.

Uitvoering

Algemeen

Oude E-nummers in Nederland in 1976.
Wegwijzer met E-nummer bij knooppunt Hoevelaken in de jaren '60.

Het doel was niet alleen om de routes tussen deze plaatsen te verduidelijken; de in internationaal verband aangewezen E-nummers hielpen de individuele landen in deze na-oorlogse tijd ook om hun wegennetten zo op te bouwen dat zij op de juiste manier op elkaar aan zouden sluiten.

De International Roads Federation heeft in de jaren na 1950 nog geprobeerd om te komen tot een verdergaande vorm van coördinatie, met een European Road Office waarin landen een deel van hun wegenbudget zouden storten en waarin ook ontwikkelingsbanken zouden moeten participeren. Deze organisatie zou vervolgens de uitbouw van de E-wegen coördineren. Voor zo’n model bleek echter onvoldoende draagvlak te bestaan.[3] Behalve kwesties van zeggenschap, bevonden de verschillende landen zich uiteindelijk ook in te zeer verschillende fases van de aanpassing van hun wegennetten aan de auto om één gestandaardiseerde aanpak mogelijk te maken. Wat werkte voor Nederland, kon in de Franse context eerder problematisch zijn en omgekeerd.

De Verklaring van Genève was in die zin een succes dat deze landen hielp om prioriteiten te stellen bij de wegenbouw. De eerste autosnelwegen die na de Tweede Wereldoorlog werden opgeleverd waren vaak wegen die (ook) voorkwamen in de Verklaring van Genève. Ze stonden in deze tijd ook vaak uitsluitend bewegwijzerd met hun E-nummer en waren bij uitstek gekend onder dat E-nummer. In Nederland en België waren nummers als E3 en E10 een begrip.

De betrokken landen wezen ook nieuwe corridors aan als E-weg, terwijl ook nieuwe landen wilden toetreden. Dat succes vormde uiteindelijk ook de opmaat naar het vervangen van de Verklaring van Genève door een nieuw verdrag, het Verdrag van Genève 1975. Dat leidde onder meer tot een wijziging van de E-nummers, die in een coherenter en omvattender systeem moesten worden gebracht dan wat was ontstaan onder de Verklaring van Genève en de daaropvolgende toetredingen. In Nederland is die omnummering vanaf 1985 doorgevoerd. Wegen als de E3 en de E10 werden toen E34 respectievelijk E19.

In Nederland

Nederland ratificeerde de Verklaring van Genève in 1954. Het Verdrag verplichtte de aangesloten landen om de E-wegen te bewegwijzeren met het bekende groene schildje.

In Nederland verschenen deze in het straatbeeld vanaf 1957. In de Leidraad voor de Bebakening van Rijkswegen uit 1956 was uitgebreid voorzien in het bewegwijzeren van E-nummers op kilometerstenen (in dit document afstandsborden genoemd). Het E-nummer diende te worden vermeld en, naast regionale doelen die ook op de kilometerstenen van andere wegen terugkwamen, verscheen steeds in groene letters hetzij het Nederlandse beginpunt van de E-weg hetzij de eerste plaats in het buitenland die voor de bewuste weg in de E-lijst was vermeld.[4] E-nummers werden vanaf toen ook bewegwijzerd op de blauwe wegwijzers langs het hoofdwegennet; detail daarover kwam in de Leidraad echter niet terug.

Op hoofdwegen waar geen E-weg liep werden vanaf 1957 N-nummers in de serie 89-99 bewegwijzerd.

Nederland opereerde daarmee sneller in de bewegwijzering van de E-nummers dan veel andere landen. Omdat de nummers van rijkswegen of A-nummers op dat moment nog niet stonden bewegwijzerd in Nederland, waren nummers als E3 en E10 breed gekend - veel breder dan de E-nummers tegenwoordig gekend zijn. Over een autosnelweg als de A67 werd ten tijde van aanleg geschreven en gesproken met het nummer E3. Bij Eersel, waar een afgraving voor de aanleg plaatsvond, ligt nu nog het E3-strand. De E3 is ook een voorbeeld van een weg waarvan de aanleg door Nederland en België werd gecoördineerd. Behalve een belangrijke achterlandverbinding tussen de havens aan het Kanaal, de industrie van Noord-Frankrijk en Vlaanderen en het Ruhrgebied werd het ook gezien als belangrijke achterfrontse autosnelweg voor het geval het nog eens mocht komen tot een Sovjet-inval in West-Duitsland.

E-wegen van deze eerste generatie die door Nederland liepen waren:

Nummer Route Opmerkingen
(Lissabon-Antwerpen-) Eersel-Venlo (-Oberhausen-Stockholm) Voor opening van de A67 gerouteerd via Hechtel-Weert-Venlo
(London-Harwich-) Hoek van Holland-Den Haag-Oudenrijn-Hoevelaken-Oldenzaal (-Osnabrück-Moskou)
Amsterdam-Oudenrijn-Maastricht (-Liège-Genova)
Groningen-Leeuwarden-Amsterdam-Rotterdam-Hazeldonk Route Amsterdam-Groningen pas in 1958 ingevoegd
Amsterdam-Hoevelaken-Zwolle-Groningen-Nieuweschans (-Bremen-Hamburg)
Hoek van Holland-Rotterdam-Oudenrijn-Arnhem-Emmerich (-Oberhausen-Köln)
Vianen-Breda
Breda-Eindhoven
(Antwerpen-) Geleen-Heerlen-Aachen Voor opening van de A76 gerouteerd via Maastricht-Vaals
Oldenzaal-Denekamp (-Bremen)

Systeem

Het netwerk van 1950 werd opgedeeld in "main arteries" (E1 t/m E22) en "branch or link roads" (E31 t/m E92). Hoe hoger het nummer, hoe minder belangrijk de corridor. De routes liepen, in tegenstelling tot het latere grid-systeem kris-kras door Europa. Zo liep de toenmalige E1 van London via Parijs naar Palermo, en kruiste de toenmalige E3 de andere kant uit, van Lissabon naar Stockholm.

Behalve naar belang werden de E-wegen in de Verklaring van Genève opgedeeld in drie klassen:

klasse rijsnelheid hor. boogstraal vert. boogstraal zichtlijn
1e 100/120 km/h 300 - 500 m 2500 - 5000 m 150 - 230 m
2e 80 km/h 200 - 300 m 1200 - 2500 m 110 - 150 m
3e 60 km/h 100 - 200 m 400 - 1000 m 60 - 110 m

Routelijst

De lijst hieronder omvat alleen de wegen genoemd in de oorspronkelijke Verklaring van Genève uit 1950. Deze wegen verliepen formeel niet door Spanje, de E3 en E4 waren onderbroken tussen Portugal en Frankrijk. Wegen die later zijn toegevoegd staan hier niet genoemd.

Main arteries

# route landen
E1 London - Paris - Nice - Roma - Palermo GB, F, I
E2 London - Lausanne - Milano - Brindisi GB, F, CH, I
E3 Lisboa - Vilar Formoso >> << Hendaye - Bordeaux - Paris - Antwerpen - Venlo - Hannover - Hamburg - Frederikshavn - Göteborg - Örebro - Stockholm P, F, B, NL, D, DK, S
E4 Lisboa - Elvas >> << Le Perthus - Valence - Chambéry - Bern - Frankfurt - Hamburg - Fehmarn - København - Helsingør - Stockholm - Haparanda - Vaasa - Tampere - Helsinki P, F, CH, D, DK, S, FIN
E5 London - Calais - Oostende - Liège - Köln - Frankfurt - Passau - Wien - Budapest - Beograd - Thessalonika - Alexandropolis GB, F, B, D, A, H, YU, GR
E6 Roma - Innsbruck - München - Berlin - Sassnitz - Göteborg - Oslo - Skibotn I, A, D, S, N
E7 Roma - Perugia - Forli - Padova - Villach - Wien - Brno - Kraków - Warszawa I, A, CS, PL
E8 London - Hoek van Holland - Utrecht - Hoevelaken - Hengelo - Osnabrück - Hannover - Berlin - Warszawa - Terespol GB, NL, D, PL
E9 Amsterdam - Maastricht - Luxembourg - Strasbourg - Basel - Milano - Genova NL, B, L, F, CH, I
E10 Paris - Brussel - Antwerpen - Rotterdam - Amsterdam F, B, NL
E11 Paris - Nancy - Strasbourg - Karlsruhe - München - Salzburg F, D, A
E12 Paris - Metz - Saarbrücken - Nürnberg - Praha - Wrocław - Warszawa - Białystok F, D, CS, PL
E13 Lyon - Torino - Milano - Venezia F, I
E14 Trieste - Villach - Salzburg - Linz - Praha - Szczecin I, A, CS, PL
E15 Hamburg - Berlin - Dresden - Praha - Bratislava - Budapest D, CS, H
E16 Bratislava - Žilina - Katowice - Łódź - Gdynia CS, PL
E17 Chagny - Dijon - Basel - St. Margrethen - Innsbruck - Salzburg F, CH, A
E18 Stavanger - Kristiansund - Oslo - Örebro - Stockholm N, S
E19 Ioannina - Antirio - Korinthos GR
E20 Florina - Thessaloniki - Sofia GR, BG
E21 Aosta - Torino - Genova I
E21a Martigny - Aosta CH, I
E21b Genève - Mont-Blanc - Aosta CH, F, I
E22 Berlin - Wrocław - Kraków - Przemyśl D, PL

Branch or link roads

# route landen
E31 London - Northampton - Carlisle - Glasgow GB
E32 Abington - Edinburgh GB
E33 Northampton - Liverpool GB
E34 Cannock - Shrewsbury - Holyhead GB
E35 Amsterdam - Hoevelaken - Zwolle - Groningen - Oldenburg - Bremen - Hamburg NL, D
E36 Hoek van Holland - Rotterdam - Utrecht - Arnhem - Oberhausen - Köln NL, D
E37 Breda - Gorinchem - Utrecht NL
E38 Breda - Eindhoven NL
E39 Hechtel - Heerlen - Aachen B, NL, D
E40 Brussel - Namur - Bastogne B
E41 Calais - Valenciennes - Mons - Liège F, B
E42 Saarbrücken - Luxembourg - Köln D, L
E43 Avallon - Dijon F
E44 Belfort - Mulhouse F
E45 Dole - Nyon F, CH
E46 Lyon - Genève F, CH
E47 Aix-en-Provence - Marseille F
E48 Nîmes - Marseille F
E49 Bordeaux - Toulouse - Narbonne F
E50 Porto - Coimbra P
E51 Albergaria-a-Velha - Viseu - Celorico da Beira P
E52 Vila Franca de Xira - Elvas P
E53 Torino - Asti - Tortona I
E54 Casteggio - Piacenza I
E55 Pisa - Pistoia I
E56 Ponte Garigliano - Foggia I
E57 Napoli - Arienzo I
E58 Bari - Taranto I
E59 Messina - Siracusa I
E60 Arth - Zürich CH
E61 St. Margrethen - Bregenz - Lindau - München CH, A, D
E62 Hof - Chemnitz - Leipzig - Magdeburg D
E63 Hamm - Kassel - Herleshausen - Erfurt - Dresden D
E64 Berlin - Neubrandenburg - Rostock - Gedser - København D, DK
E65 Lübeck - Rostock - Stralsund D
E66 Esbjerg - Kolding - København DK
E67 Vejle - Middelfart DK
E68 Bergen - Fagernes - Oslo N
E69 Ålesund - Åndalsnes - Dombås N
E70 Winterthur - Stuttgart - Würzburg - Bad Hersfeld - Herleshausen CH, D
E71 Hannover - Bremen - Bremerhaven D
E72 Oldenzaal - Lingen - Bremen NL, D
E73 Köln - Hamm D
E74 Berlin - Szczecin D, PL
E75 Levanger - Östersund - Hamrånge N, S
E76 Östersund - Sundsvall S
E77 Skibotn - Karesuando - Haparanda N, FIN S
E78 Haparanda - Kilpisjärvi N
E79 Tornio - Rovaniemi - Virtaniemi FIN
E80 Turku - Helsinki - Lappeenranta FIN
E81 Tczew - Warszawa - Lublin - Hrebenne PL
E82 Piotrków Trybunalski - Warszawa PL
E83 Jelenia Góra - Wrocław - Poznań - Grudziądz PL
E84 Praha - Znojmo - Wien CS, A
E85 Olomouc - Žilina - Prešov - Košice CS
E86 Wörgl - Rosenheim A, D
E87 Ioannina - Trikala - Larissa - Volos GR
E88 Ioannina - Preveza GR
E89 Rio - Patras GR
E90 Florina - Kozani GR
E91 Cervignano del Friuli - Ronchi I
E92 Thessaloniki - Kozani - Larissa - Lamia - Athina - Kalamata GR

Naslag

De oorspronkelijke Verklaring op un.org

Referenties