Wien

Uit Wegenwiki
(Doorverwezen vanaf Wenen)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De A23 in Wenen.

Wien (Nederlands exoniem: Wenen) is de hoofdstad en grootste stad van Oostenrijk, gelegen aan de rivier de Donau in het noordooosten van het land. Wenen telt 1.731.000 inwoners met een agglomeratie van in totaal 2.419.000 inwoners.

Inleiding

Wenen ligt aan de rivier de Donau en vormt een aparte staat, omgeven door de staat Niederösterreich. De metropool ligt op de overgang van de vlaktes in het oosten naar de beboste lage bergen in het westen. Het centrum van Wenen is gelegen aan een oud kanaal van de Donau, de rivier zelf stroomt wat verder buiten het centrum. Dwars door Wenen loopt naast de rivier ook een kanaal. Het continu bebouwde gebied strekt zich uit over 30 kilometer van noord naar zuid en 25 kilometer van oost naar west. Ten zuiden van Wenen is een verstedelijkte corridor tot Wiener Neustadt, zo'n 50 kilometer ten zuiden van Wenen zelf. Van de staat Wien is slechts de helft bebouwd gebied, het westelijk deel bestaat uit heuvels en bossen, het oostelijk deel uit weilanden. De voorsteden liggen echter ook buiten de staat Wien, met name ten zuiden daarvan. Belangrijke voorsteden zijn Klosterneuburg en Korneuburg in het noorden, Schwechat in het oosten en Traiskirchen en Baden in het zuiden.

Het stedelijk gebied is gevarieerd opgebouwd. Wenen was in 1910 de op drie na grootste stad van Europa, en daardoor is het gebied met een hoge bebouwingsdichtheid vrij omvangrijk. Daaromheen zijn voornamelijk woonwijken met vrijstaande woningen. Ten noorden van de Donau zijn ook grootschalige flatwijken gerealiseerd. De meeste industrie zit in het zuidoosten van de stad, in een boog vanaf de bergen tot de Donau.

Wenen was aan het begin van de 20e eeuw één van de belangrijkste steden van Europa, het groeide van zo'n 500.000 inwoners in 1850 naar een piek van 2,2 miljoen inwoners in 1916. Daarna nam het inwonertal gestaag af, en daalde tot 1,5 miljoen in de jaren '80 en '90, om daarna weer te groeien naar 1,7 miljoen in 2011. Met name het centrum heeft sterk aan inwonertal verloren, van 73.000 inwoners in 1880 tot 17.000 inwoners in 2010. Het inwonertal neemt in het centrum nog steeds af, maar wel minder sterk. Sinds de jaren '50 is het inwonertal voornamelijk in het noorden en de voorsteden van Wenen snel gestegen. Wenen heeft nog steeds grote gebieden om nieuwe woonwijken te ontwikkelen, met name aan de oostkant van de stad. In het westen is veel onbebouwd gebied, maar bergen en bossen maken grootschalige expansie van het stedelijk gebied hier lastig. De stad Wenen lag tussen 1945 en 1989 excentrisch vanwege het IJzeren Gordijn. Met de val van het IJzeren Gordijn nam de relevantie als knooppunt van wegen, spoorwegen, scheepvaart en luchtvaart sterk toe vanwege de ligging middenin Centraal-Europa.

Wegennet

Het huidige Autobahn- en Schnellstraßennet van Wien.

Wenen lag lange tijd excentrisch vanwege het IJzeren Gordijn en de grootschalige bouw van het snelwegennet in Oostenrijk tussen de jaren '60 en '80 werd hier ook op aangepast. Rond Wenen waren in eerste instantie alleen enkele stedelijke snelwegen gebouwd. De belangrijkste hiervan zijn de A22 die de Donauufer Autobahn heet. De A23 draagt de naam Südosttangente. De A2 begint in Wenen en loopt naar Graz en Italië. De A1 begint ten westen van Wenen en loopt naar Linz en Salzburg. De A4 begint ook in Wenen en loopt richting Bratislava en Budapest. De S1 vormt de buitenring en loopt in zijn huidige vorm ten zuidoosten en noorden van de stad. Naast de Autobahnen en Schnellstraßen zijn er enkele inprikkers, meestal niet langer dan 1 of 2 kilometer, vaak overblijfselen van voormalige snelwegenplannen. De snelwegen zijn in Wenen niet heel breed, 2x4 rijstroken is het breedste wat men in de regio aantreft, voornamelijk op de A2 en A23.

Geschiedenis

Na de Anschluß bij het Duitse Rijk werden er in Oostenrijk Reichsautobahnen aangelegd. In en rond Wenen is hiervan geen enkel deel voor of in de Tweede Wereldoorlog opengesteld, maar er werd tot 1942 wel gebouwd aan de West Autobahn. Anders dan vaak gedacht werd gelijk in de jaren '30 al voorzien om deze snelweg ten zuiden van Wenen langs aan te leggen, via de huidige A21. Pas in 1964 werd de eerste Autobahn van Wenen opengesteld, namelijk een tangent van de A22 via de Nordbrücke over de Donau. Twee jaar eerder opende net ten zuiden van Wenen in 1962 het eerste deel van de A2 naar het zuiden. Pas vanaf eind jaren '60 werd er echt gebouwd aan een snelwegennet, de A23 is bijvoorbeeld grotendeels tussen 1970 en 1978 opengesteld. De A22 is pas tussen 1981 en 1989 door Wenen aangelegd, evenals de A4 door het oosten van de stad.

De regio had een vrij beperkt snelwegennet voor een stedelijk gebied van dergelijke omvang in de jaren '80. Dit kwam deels door de excentrische ligging, maar veel plannen uit de jaren '60 en '70 zijn niet gerealiseerd. Pas na de val van het IJzeren Gordijn, en met name de toetreding van de buurlanden tot de Europese Unie in 2004 zorgden ervoor dat een groot nieuw plan werd opgestart, namelijk de aanleg van de S1 als buitenring van Wenen. In combinatie met Schnellstraßen S5 en S33 is dit de zogenaamde "Regionenring", waarvan het westelijke deel een heel eind buiten de regio Wenen ligt. In 2004-2005 openden twee korte stukjes van de S1 in Schwechat, maar pas in 2006 opende de belangrijkste schakel waarmee de stad Wenen ontlast werd van doorgaand vrachtverkeer van en naar het zuidoosten van Europa. De aanleg werd echter wel bekritiseerd vanwege het geringe dwarsprofiel van 2x2 rijstroken, niet erg toekomstvast gezien de hoeveelheid vrachtverkeer op deze route. In 2009-2010 opende het noordelijke deel van de S1. Ook opende in 2009 de korte S2.

Vroegere plannen

Het snelwegenplan van 1971 met het huidige snelwegennet.

Het geplande hoofdwegennet van 1971 was aanzienlijk uitgebreider.[1] Een aantal belangrijke Autobahnen zou in deze plannen anders aansluiten, zo zou de A1 een paar kilometer verder oostwaarts worden verlengd tot in de stad Wenen, en daar op de geplande A20 aansluiten, de Gürtel Autobahn die een Stadtautobahn door het westen van Wenen zou vormen en de A2 in het zuiden met de A5 in het noorden zou verbinden. De A5 was destijds gepland om rechtstreeks bij Donaupark op de A22 te beginnen, en niet oostelijker zoals nu. Dit valt samen met de aanleg van grote flatwijken ten noorden van de Donau in die tijd. De A3 vanuit Eisenstadt zou veel noordelijker beginnen, namelijk al op de A23 in Wien-Favoriten. Het knooppunt hiervan met de A23 is wel gerealiseerd, maar thans niet in gebruik. Iets noordelijker ligt bij Sankt Marx een soortgelijk knooppunt, maar deze was niet gepland als snelweg parallel aan de A4, maar zou alleen het bedrijventerrein ontsluiten.

Als verlenging van de A4 was een Schnellstraße dwars door het centrum van Wenen gepland, grotendeels over de oever of boven het Donaukanal. Alhoewel hiervoor ruimte beschikbaar was, zou het een behoorlijke aantasting van het centrum betekend hebben. Dit plan is niet doorgegaan, mede doordat het centrum in die tijd drastisch aan inwonertal verloor. De huidige S1 ten zuidoosten van Wenen was in die tijd gepland als een verlenging van de A21. Deze is uiteindelijk wel gerealiseerd, alleen onder een ander nummer. De S2 zou in die plannen een tangent in het noorden van Wenen gevormd moeten hebben, vanaf de A22 tot de A5 door de noordelijke wijken, inclusief een brug over de Donau (de Nordbrücke). Deze brug was ten tijde van dit snelwegenplan al in gebruik en is thans een tangent van de A22.

Eén van de belangrijkste ontbrekende schakels in het snelwegennet van Wenen zijn de A1 en A20. De A1 eindigt thans aan de westrand van Wenen, waarna verkeer over het onderliggend wegennet verder moet door het stedelijk gebied. Voor zowel de A1 als A20 is ruimte gereserveerd in de vorm van een brede middenberm tussen twee éénrichtingswegen en hadden betrekkelijk eenvoudig gerealiseerd kunnen worden. Dit was namelijk een oude stadswal met verdedigingslinie, vergelijkbaar met de oude verdedigingslinie waarover uiteindelijk de Boulevard Périphérique in Parijs is gebouwd. Dit tracé, waarover de A20 had moeten lopen, werd al in 1861 vastgesteld. De Autobahn is echter nooit aangelegd en gedurende de jaren '80 is er de metrolijn U6 over aangelegd, deels ondergronds en deels verhoogd. Ook de A1 had een vergelijkbare corridor beschikbaar.

Toekomst

Er zijn geen plannen om de A20 alsnog aan te leggen. Ook de Schnellstraße boven het Donaukanal door het centrum zal vermoedelijk nooit meer aangelegd worden. Het grootste bouwproject in de regio is de aanleg van de S1 langs de oostkant van Wenen. Hiervoor is een 8.275 meter lange tunnel onder de Donau en het natuurgebied Lobau gepland. In dit natuurgebied staat een grote olieraffinaderij, precies in het verlengde van de S1. Tevens is de S8 tussen Wenen en Bratislava gepland, ten noorden van de Donau. Andere grote wegenprojecten zijn er niet gepland in de regio. Een westelijke ring is momenteel niet gepland.

Verkeersintensiteiten

Het drukste punt in de regio Wenen is de A23 ten noorden van het Knoten Prater met de A4, dit stuk telt bijna 200.000 voertuigen per etmaal. Een groot deel van de A23 rond Wenen telt meer dan 150.000 voertuigen per etmaal. De A22 is met 110.000 tot 130.000 voertuigen door het noorden van Wenen eveneens druk bereden. De A2 telt 160.000 voertuigen in het zuiden van Wenen, en daalt dan geleidelijk naar zo'n 80.000 voertuigen bij Wiener Neustadt. De S1 is met 60.000 tot 70.000 voertuigen langs de zuidoostkant van Wenen ook hoogbelast, deze intensiteit werd al 4 jaar na openstelling behaald.

Referenties