Wijkertunnel

Uit Wegenwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Wijkertunnel
NLA009.svg
Wijkertunnel map.png
Wijkertunnel 01.JPG
Kruist Noordzeekanaal
Lengte 685 meter
Openstelling 1996
Intensiteit 64.300 mvt/dag
Tunnelcategorie C
Locatie kaart

De Wijkertunnel is een tunnel in Nederland, gelegen in de autosnelweg A9 ten noorden van Haarlem. De tweebuizige tunnel gaat onder het Noordzeekanaal door en heeft een gesloten deel van 685 meter lengte.

Kenmerken

De Wijkertunnel is een tunnel onder het Noordzeekanaal nabij de plaats Beverwijk waarnaar de tunnel is vernoemd. De tunnel ligt op maximaal 24,5 meter onder NAP, zodat grote zeeschepen met een forse diepgang niet gehinderd worden door de Wijkertunnel.

De Wijkertunnel ligt parallel aan de oudere Velsertunnel in de A22. De Wijkertunnel is de oostelijke van de twee snelwegtunnels en verwerkt voornamelijk doorgaand verkeer wat vanuit Alkmaar komt en langs Haarlem rijdt. De westelijker gelegen Velsertunnel verwerkt verkeer van en naar IJmuiden en richting het centrum van Haarlem. Er lopen twee provinciale wegen over de tunnelportalen; aan de noordzijde de N246 van Beverwijk naar Zaandam en aan de zuidzijde de N202 van IJmuiden naar Amsterdam. De A9 heeft met deze provinciale wegen geen directe aansluiting. De tunnel kent bergopwaarts in beide richtingen kruipstroken, die buiten het gesloten gedeelte beginnen.

De tunnel heeft twee buizen met ieder twee rijstroken en een vluchtstrook met tussen de buizen in een middentunnelkanaal. De langshelling van de tunnel is maximaal 4,5%, de dwarshelling 2%.[1]

De tunnel is aangelegd in de periode 1993 tot en met 1996. Gelijktijdig met de aanleg van de tunnel zijn aansluitende wegen aangelegd en omgelegd met aan de zuidkant tot aan het (nieuw) aangelegde knooppunt Velsen en aan de noordkant tot (net) voorbij de afrit Castricum - Uitgeest (N203). Na gereedkoming van de Wijkertunnel heeft de route via deze tunnel het wegnummer A9 gekregen. De 'oude' A9, via de Velsertunnel, heeft toen het wegnummer A22 gekregen. De A9 en A22 zijn met elkaar verbonden via de knooppunt Beverwijk, ten noorden van de tunnel, en knooppunt Velsen, aan de zuidkant van de tunnel. Beide knooppunten zijn incomplete knooppunten waarbij bij knooppunt Beverwijk alleen uitwisseling is tussen de A9 en A22 in en vanuit noordelijke richting en bij knooppunt Velsen alleen in en vanuit zuidelijke richting. Omstreeks 2015 zijn in beide knooppunten zogenoemde calamiteitenbogen aangelegd.

De tunnel heeft een gesloten lengte van 685 meter. Inclusief de daglichtroosters bedraagt de lengte 884 meter. De tunnel is op dezelfde "traditionele" wijze gebouwd als de meeste andere tunnels onder de waterwegen namelijk door middel van afgezonken caissons. In de 6 caissons van 96 meter lengte is een scheiding tussen beide rijrichtingen aangebracht d.m.v. twee wanden in de lengterichting die samen het middenkanaal vormen. Deze wanden ondersteunen de overspanning.

Het middentunnelkanaal heeft een breedte van ongeveer 135 cm. Bijzonder aan het middentunnelkanaal is dat deze in het midden wordt onderbroken door een pompinstallatie waardoor het middentunnelkanaal in alle situaties slechts één kant op gevlucht kan worden. Het middentunnelkanaal is bereikbaar via vluchtdeuren die om de ongeveer 96 meter in beide tunnelbuizen zijn aangebracht.

Geschiedenis

De bouw van de Wijkertunnel in 1991.

Reeds in 1957 is de een paar kilometer westelijk van de Wijkertunnel gelegen Velsertunnel opengesteld, waar destijds ook de rijksweg 9 doorheen liep. De Velsertunnel raakte in de jaren tachtig overbelast vanwege de groei van nieuwe wijken langs de A9-corridor, en de grote hoeveelheid bestemmingsverkeer rond de tunnel. Dagelijks leidde dit tot lange files aan weerszijden van de tunnel.

De planning voor een tweede tunnel begon reeds in de jaren 70, toen in 1974 een tracé voor de rijksweg 16 werd vastgesteld tussen het knooppunt Velsen en Heemskerk. Er kwam niks van de grond en in 1985 opnieuw een tracé vastgesteld tussen knooppunt Velsen en aansluiting Uitgeest.

Uiteindelijk werd in juli 1986 begonnen met de voorbereidingen rond de bouw van het Wijkertunneltracé, maar de bouw van de tunnel zelf begon op 1 maart 1993. De bouw van de tunnel is uitgevoerd door het consortium 'Tunnel Combinatie Nederland' waarvan Strukton Betonbouw, BAM Bredero Bouw, Dijckerhoff en Widmann, Gebroeders Haverkort exploitatiemaatschappij en Van Oord Azc de deelnemers waren.

De tunnelelementen zijn in het bouwdok van Barendrecht gebouwd, waar decennia ervoor diverse andere tunnels in de regio Rotterdam gebouwd zijn. Op 11 juli 1996 is de Wijkertunnel opengesteld voor het verkeer door Minister Jorritsma.[2] Dat was drie weken vroeger dan eerder gepland.

Tussen maart 2016 en maart 2017 zijn tijdelijk 2x3 rijstroken in de Wijkertunnel gerealiseerd door de vluchtstroken tijdelijk om te vormen tot vluchtstrook in verband met de renovatie van de Velsertunnel.[3][4]

Verkeerscentrale

In de periode rond de aanleg van de Wijkertunnel is direct naast de Wijkertunnel aan het Noordzeekanaal de verkeerscentrale de Wijde Blik gebouwd. Dit is één van vijf regionale verkeerscentra van Rijkswaterstaat. De verkeerscentrale controleert ook andere tunnels in de regio Amsterdam. Deze verkeerscentrale verving de in 1990 opengestelde bedieningscentrale in Oostzaan en de bedieningscentrale van de Velsertunnel, zodat de activiteiten werden samengebracht en alle belangrijke oeververbindingen op één plek werden gecontroleerd.[5]

Tol

De Wijkertunnel is aangelegd als een PPS-project met een consortium van banken, waaronder ING Bank, Nationale Nederlanden en Commerzbank Nederland waarmee het contract in 1992 gesloten werd. Dit consortium met de naam Exploitatiemaatschappij Wijkertunnel betaalde 478 miljoen gulden, de overheid de resterende 125 miljoen.

De rijksoverheid betaalt een schaduwtol voor elk gepasseerd voertuig over een periode van 30 jaar (tot 2026). Dit heeft als voordeel voor de rijksoverheid dat in tijden van een krap budget toch grote infrastructurele projecten kunnen worden gerealiseerd. Een nadeel is dat het gebruik van de tunnel hoger uitviel dan verwacht en de overheid meer geld kwijt is aan deze schaduwtol. In 2001 werd becijferd dat het in totaal om 2,1 miljard gulden ging. Weggebruikers zelf merken niks van deze tol, het zit in de belastingen verwerkt.

Al tijdens de bouw van de tunnel ontstonden heftige politieke discussies over het PPS-contract en de informatievoorziening van de toenmalige Minister van Verkeer & Waterstaat aan de Tweede Kamer. Op 22 juni 1993 heeft in de Tweede Kamer zelfs een spoeddebat plaatsgevonden over dit onderwerp. Aanleiding hiervoor waren kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer en de kamercommissie voor de rijksuitgaven. Volgens deze instanties zou de Wijkertunnel aanzienlijk duurder worden dan met de Tweede Kamer was afgesproken. Dit zou onder meer blijken uit een (vertrouwelijke) bijlage bij de definitieve overeenkomst met de Exploitatiemaatschappij Wijkertunnel waarin hogere prognoses aangaande de te verwachten hoeveelheid verkeer waren opgenomen dan eerder in openbare stukken was aangegeven (waardoor ook de te verwachten kosten hoger zouden uitvallen dan eerder was gecommuniceerd). Relevant was ook of de Minister ten tijde van het besluit om de tunnel via PPS te financieren, op 10 september 1992, al op de hoogte was van de hogere verkeersprognoses (die naar later bleek in december 1992 naar de Tweede Kamer waren gestuurd).[6] Uiteindelijk erkende de Minister dat zij de Tweede Kamer beter had moeten informeren over de financiering van de Wijkertunnel en nam een kamermeerderheid genoegen met de excuses hiervoor.[7] Uitkomst was verder dat er (voorlopig) geen nieuwe PPS projecten mochten worden opgezet.

Later in 1993 bleek dat de Minister ook 'vergeten' was dat over het aan de Exploitatiemaatschappij Wijkertunnel te betalen vergoeding BTW moest worden betaald waardoor de kosten nog verder opliepen dan eerder was verwacht.[8]

Verkeersintensiteiten

In 2001 maakten dagelijks 44.400 voertuigen van de Wijkertunnel gebruik.[9] Dit steeg naar 54.300 voertuigen in 2006,[10] 57.800 voertuigen in 2010[11] en 64.300 voertuigen in 2015.[12] De Wijkertunnel wordt hiermee drukker, maar beschikt nog over enige restcapaciteit.

Referenties

Bruggen en tunnels in de regio Amsterdam

AmsterdamsebrugCoentunnelGaasperdammertunnelIJtunnelKeizer KareltunnelMichiel de RuijtertunnelMuiderbrugTweede MuiderbrugPiet HeintunnelRozenoordbrugSpaarndammertunnel

BetlembrugMuiderbrugSchellingwouderbrugSchinkelbrugSchipholtunnelUyllanderbrugVelsertunnelWaterwolftunnelWeesperbrugWijkertunnelZeeburgerbrugZeeburgertunnelTunnel Zuidas